पैसा-पाणी: शेअर बाजारात दिवाळी कधीपर्यंत?

सर्वप्रथम, गेल्या दिवाळीपासून या दिवाळीपर्यंत परतावा कमी का राहिला आहे, हे समजून घेऊया.

याची चार कारणे आहेत:

• कच्च्या तेलाच्या किंमती वाढल्या आहेत.
• डॉलरच्या तुलनेत रुपया घसरला आहे.
• भारतीय शेअर्सच्या किंमती वाढल्या आहेत.
• FII (परदेशी गुंतवणूकदार) कडून विक्री.

अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्याचा भारताला मोठा फटका बसला आहे. या वर्षाच्या सुरुवातीला निफ्टी 26,000 पर्यंत पोहोचला होता. फेब्रुवारीतील इराण युद्धानंतर बाजार सावरलेला नाही. आता, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षाने अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुका गमावल्यानंतर, युद्ध संपेल अशी आशा निर्माण झाली आहे. यामुळे बाजारपेठ पुन्हा सामान्य झाली आहे.

इराण युद्धामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्या. इंडियन बास्केट, म्हणजेच भारत जे कच्चे तेल खरेदी करतो, ते गेल्या महिन्यात प्रति बॅरल 118 डॉलरवर पोहोचले होते. आता ते 95 डॉलरवर पोहोचले आहे. जेव्हा कच्च्या तेलाच्या किंमती वाढतात, तेव्हा आपल्याला अधिक डॉलर खर्च करावे लागतात. जेव्हा आपण अधिक डॉलर खर्च करतो, तेव्हा त्यांची मागणी वाढते. जेव्हा मागणी वाढते, तेव्हा डॉलरचे मूल्य वाढते, म्हणजेच रुपयाचे अवमूल्यन होते.

रुपयाच्या घसरणीमुळे केवळ येथील महागाईच वाढत नाही, तर परदेशी गुंतवणूकदारांचेही नुकसान होते. जेव्हा ते गुंतवणूक करतात, तेव्हा ते डॉलर आणतात, त्याचे रुपयांमध्ये रूपांतर करतात आणि शेअर्स खरेदी करतात. वर्षाच्या सुरुवातीला डॉलर सुमारे 90 रुपये होता. एका क्षणी तो 97 रुपयांवर पोहोचला होता. आता तो 94 रुपयांवर पोहोचला आहे. परदेशी गुंतवणूकदारांना शेअर्स विकल्यावर रुपये मिळतात. ते रुपये मायदेशी परत नेऊ शकत नाहीत; त्यांना डॉलर खरेदी करावे लागतात. त्यांना तेवढ्याच रुपयांसाठी कमी डॉलर्स मिळतात, म्हणजेच त्यांचा परतावा कमी असतो. परदेशी गुंतवणूकदार भारतात गुंतवणूक करण्यास का कचरतात, यामागील हे देखील एक कारण आहे.

गेल्या आठवड्यात परदेशी गुंतवणूकदार परत आले आहेत, ज्यामुळे बाजारातील तेजीला हातभार लागला आहे. एलटीसीजी (LTCG) हा देखील परदेशी गुंतवणूकदारांसाठी एक संभाव्य फायदा आहे. केंद्र सरकारने संकेत दिले आहेत की शेअर्सवरील दीर्घकालीन भांडवली नफा कर (LTCG) माफ केला जाऊ शकतो. सध्या, एका वर्षानंतर विकलेल्या शेअर्सवरील नफ्याच्या 12.5% रक्कम सरकारला भरावी लागते. इतर देशांमध्ये परदेशी गुंतवणूकदारांना इतका कर भरावा लागत नाही. यामुळे त्यांचा परतावा देखील कमी होतो.

एलटीसीजी (LTCG) हा देखील काही रामबाण उपाय नाही. भारतीय शेअर्स अजूनही महाग आहेत. कंपन्यांच्या किंमती त्यांच्या नफ्यापेक्षा जास्त आहेत. शेअर्स खरेदी करणे म्हणजे तुम्ही त्या कंपनीचे मालक बनता. जर तुमच्या कंपनीचा नफा वाढला नाही, तर तुमच्या शेअरची किंमत कशी वाढेल? सध्या, निफ्टीचा पीई रेशो (PE ratio) सुमारे 21 आहे. हा रेशो गेल्या 5 वर्षांच्या सरासरी 22 पेक्षा किंचित कमी आहे, परंतु इतर बाजारांच्या तुलनेत तो महाग आहे.

जर भारतीय कंपन्यांचा नफा वाढत राहिला आणि कच्चे तेल व रुपयासारखे घटक नियंत्रणात राहिले, तर ही तेजी कायम राहू शकते. शेअर बाजारातील विश्लेषकांचा अंदाज आहे की, पुढील दिवाळीपर्यंत निफ्टी 26,000 ते 27,000 पर्यंत पोहोचेल. जर तुम्ही 1 लाख रुपयांची गुंतवणूक केली, तर पुढील दिवाळीपर्यंत तुम्ही 10,000 रुपयांपर्यंत कमवू शकता. तथापि, यात काही धोकेही आहेत, जसे की इराण युद्ध झाल्यास काय होईल? अमेरिकेच्या बाजारात एआय (AI) स्टॉक्स घसरल्यास परदेशी गुंतवणूकदार भारताकडे वळतील का? भारतीय शेअर बाजाराची हालचाल या प्रश्नांच्या उत्तरांवर अवलंबून असेल.

शेअर बाजारात गुंतवणूक करण्यापूर्वी, तुम्ही निश्चितपणे SEBI Registered गुंतवणूक सल्लागाराचा सल्ला घ्यावा. हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे.