दक्षिण मुंबईत घुमला आदिवासी संस्कृतीचा नाद, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवारांच्या हस्ते 'वनरंग २०२६'चे भव्य उद्घाटन

उद्घाटन सोहळ्यात बोलताना मान्यवरांनी यावर भर दिला की, 'वनरंग' हे केवळ एक प्रदर्शन किंवा सांस्कृतिक मंच नसून, दुर्गम भागातील आदिवासी कलाकार आणि मुंबईच्या मुख्य प्रवाहातील अर्थव्यवस्थेमध्ये एक भक्कम आणि कायमस्वरूपी पूल निर्माण करण्याचा संकल्प आहे. या तीन दिवसीय महाकुंभाच्या केंद्रस्थानी भिल्ल, कोकणा, ठाकर आणि गोंड या जमातींची समृद्ध जीवनशैली, वारसा आणि त्यांचे आर्थिक स्वावलंबन राखण्यात आले आहे. 

मध्यस्थांपासून मुक्ती आणि थेट आर्थिक लाभावर भर

या आयोजनाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे याच्या माध्यमातून आदिवासी कारागीर, वैद्य, महिला बचत गट आणि शेतकऱ्यांना कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय (दलालांशिवाय) थेट ग्राहकांशी जोडण्याची संधी मिळाली आहे. सामान्यतः ग्रामीण भागात तयार होणाऱ्या हस्तकला, पारंपरिक वारली व गोंड चित्रकारी, सेंद्रिय शेती उत्पादने आणि नैसर्गिक औषधी वनस्पती दलालांकडून अत्यंत अल्प दरात खरेदी केल्या जातात, तर शहरी बाजारात त्या चढ्या भावाने विकल्या जातात. 'वनरंग'च्या माध्यमातून ही व्यवस्था बदलून उत्पादनांच्या विक्रीचा संपूर्ण प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ थेट कारागिरांच्या बँक खात्यात पोहोचवण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे, ज्यामुळे आदिवासी कुटुंबांना शाश्वत रोजगार आणि प्रोत्साहन मिळू शकेल.

आदिवासी नेतृत्व आणि मंत्री नरहरी झिरवाळ यांच्या दूरदृष्टीचे यश

या कार्यक्रमादरम्यान आदिवासी समाजाचा विकास, हक्क आणि त्यांच्या कलेला राष्ट्रीय ओळख मिळवून देण्यासाठी मंत्री नरहरी झिरवाळ यांच्या वैयक्तिक प्रयत्नांचे आणि धोरणात्मक योगदानाचे कौतुक करण्यात आले. मंत्री झिरवाळ यांनी सातत्याने हा आग्रह धरला आहे की, आदिवासी विकासाच्या योजना केवळ कागदावर न राहता प्रत्यक्ष तळागाळातील घटकांपर्यंत पोहोचल्या पाहिजेत. त्यांच्या दूरदृष्टीमुळेच आज महाराष्ट्रातील अत्यंत दुर्गम भागात भारतातील पहिले 'ट्रायबल इंडस्ट्रियल क्लस्टर' आणि औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था (ITI) साकारू शकली आहे, ज्यामुळे स्थानिक आदिवासी तरुणांसाठी शिक्षण आणि थेट रोजगाराचे मार्ग खुले झाले आहेत.

याशिवाय, क्रीडा क्षेत्रात उत्तम कामगिरी करणारे आदिवासी खेळाडू, आपली कला जपणारे उस्ताद, साहित्यिक, वैद्य आणि उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आर्थिक व संस्थात्मक साहाय्य यंत्रणा पारदर्शक आणि भक्कम करण्यात मंत्री झिरवाळ यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरली आहे.

तीन दिवस पाहायला मिळणार आदिवासी प्रतिभांचा संगम

७ ते ९ ऑगस्ट दरम्यान सकाळी १० ते सायंकाळी ७ या वेळेत रंगणाऱ्या या त्रिदिवसीय महोत्सवात अभ्यागतांसाठी विविध आकर्षणे उपलब्ध करून देण्यात आली आहेत. कार्यक्रमस्थळी महाराष्ट्रातील ४ प्रमुख जमातींच्या (भिल्ल, कोकणा, ठाकर, गोंड) जीवनशैलीचा आणि इतिहासाचा पट मांडणारी भव्य प्रदर्शने तसेच महाराष्ट्र व भारतातील १२ इतर राज्यांतून आलेल्या हस्तकलेचे प्रीमियम स्टॉल्स लावण्यात आले आहेत.

या सोहळ्याचे औचित्य साधून एनसीपीए (NCPA) समोरील मरीन ड्राईव्हवर प्रसिद्ध कलाकार चेतन राऊत यांच्या हस्ते जनजातीय मोझॅक आर्ट इन्स्टॉलेशन साकारण्यात आले आहे. याशिवाय, प्रख्यात छायाचित्रकार कोलस्टन ज्युलियन यांनी गेल्या ३० महिन्यांत टिपलेल्या छायाचित्रांवर आधारित 'वनरंग फोटो बुक'चे प्रकाशनही या वेळी करण्यात येत आहे.

"जेव्हा जंगलांमध्ये आणि डोंगरांमध्ये पिढ्यानपिढ्या जतन केलेल्या कलेला मुंबईच्या हृदयात म्हणजेच नरिमन पॉइंटवर सन्मान आणि बाजारपेठ मिळते, तेव्हा खऱ्या अर्थाने सामाजिक न्याय आणि आत्मनिर्भरतेचे उद्दिष्ट साध्य होते. हा प्रयत्न आमच्या आदिवासी बंधू-भगिनींना स्वाभिमान आणि आर्थिक बळ दोन्ही प्रदान करेल."

कार्यशाळा आणि 'वनरंग अवॉर्ड्स'चे आकर्षण

महोत्सव काळात महत्त्वाच्या मास्टरक्लास आणि कार्यशाळांचे आयोजन करण्यात आले आहे, ज्यामध्ये पद्मश्री राहीबाई पोपेरे (बीजमाता), पद्मश्री भिकल्या लाड्या धिंडा तसेच मे २०२६ मध्ये माउंट एव्हरेस्ट सर करणारे महाराष्ट्रातील पहिले आदिवासी गिर्यारोहक अनिल वसावे आपला प्रेरणादायी प्रवास उलगडत आहेत. यासोबतच अर्जुन पुरस्कार विजेती ॲथलीट कविता राऊत व इतर दिग्गजांसोबत आदिवासी खेळाडूंच्या आव्हानांवर चर्चा आणि वारली व गोंड पेंटिंगच्या थेट कार्यशाळा आयोजित केल्या जात आहेत. ९ ऑगस्ट रोजी ताजचे शेफ रघु देवरा यांच्या मार्गदर्शनाखाली आदिवासी महिलांनी तयार केलेल्या पारंपरिक पदार्थांचा 'ट्राइबल लंच'ही सादर केला जाणार आहे.

समाजात उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल स्वदेश फाउंडेशन (१००० गावांच्या विकासासाठी), पद्मश्री भिकल्या धिंडा (जीवनगौरव पुरस्कार), गिर्यारोहक अनिल वसावे (क्रीडा) आणि आयएएस अधिकारी पी. अनबलगन (औद्योगिक क्रांती) यांना प्रतिष्ठित 'वनरंग पुरस्कार २०२६'ने सन्मानित करण्यात येत आहे. या प्रसंगी राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा, विधानसभा अध्यक्ष राहुल नार्वेकर, विधान परिषद सभापती राम शिंदे यांच्यासह अनेक लोकप्रतिनिधी व सनदी अधिकारी उपस्थित असतील.