Personal Finance: Mutual Fund कंपनी बंद पडली तर तुमचे SIP मध्ये गुंतवलेले पैसे बुडतात का?

Mutual Fund कंपनी बंद पडली तर पैशांचं काय होतं?

भारतात Mutual Fund क्षेत्रावर Securities and Exchange Board of India म्हणजेच SEBI यांचं नियमन असतं. Mutual Fund मध्ये गुंतवलेले पैसे केवळ त्या फंडाचं व्यवस्थापन करणाऱ्या Asset Management Company (AMC) च्या मालमत्तेचा भाग नसतात. संबंधित योजनेनुसार फंडातील रक्कम शेअर्स, बाँड्स आणि इतर आर्थिक साधनांमध्ये गुंतवलेली असते. त्यामुळे AMC च्या व्यवसायात अडचण आली, तरी गुंतवणूकदारांचे पैसे थेट कंपनीच्या कर्जाची परतफेड करण्यासाठी वापरले जातात, असं समजणं चुकीचं ठरेल. 

मात्र, याचा अर्थ गुंतवणुकीची पूर्ण हमी मिळते असा नाही. फंडातील मालमत्तेच्या बाजारभावात घट झाली असेल, तर गुंतवणूकदारांना अपेक्षेपेक्षा कमी रक्कम मिळू शकते.

1. दुसरी कंपनी फंडाचा ताबा घेऊ शकते

एखादी Asset Management Company (AMC) आर्थिक अडचणीत आली किंवा तिला व्यवसाय सुरू ठेवणं शक्य नसेल, तर संबंधित Mutual Fund योजनांचं व्यवस्थापन दुसऱ्या AMC कडे सोपवलं जाऊ शकतं. अशा परिस्थितीत गुंतवणूकदारांचे युनिट्स कायम राहू शकतात आणि नवीन कंपनी फंडाचं व्यवस्थापन करू शकते.

उदाहरणार्थ, Morgan Stanley ने भारतातील Mutual Fund व्यवसाय बंद केल्यानंतर HDFC Mutual Fund ने त्याच्या योजनांचा ताबा घेतला होता. त्यामुळे AMC बदलली म्हणजे प्रत्येक गुंतवणूकदाराला आपले पैसे तातडीने काढावे लागतात, असं नाही. 

2. फंडच बंद झाला तर गुंतवणुकीचं काय होतं?

कंपनी बंद होणं आणि एखादी Mutual Fund योजना बंद होणं या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. एखादी योजना कायमची बंद करण्याचा निर्णय घेतला गेल्यास, त्या योजनेतील मालमत्ता विकून त्यातून मिळालेल्या रकमेतून देय दायित्वं आणि बंद करण्याचा आवश्यक खर्च वजा केला जातो. त्यानंतर उरलेली रक्कम गुंतवणूकदारांना त्यांच्या योजनेतील हिश्श्यानुसार दिली जाते.

SEBI च्या Mutual Fund FAQ मध्येही याबाबत स्पष्ट माहिती देण्यात आली आहे. योजनेच्या मालमत्तेची विक्री केल्यानंतर खर्च आणि देणी वजा करून उरलेली रक्कम युनिटधारकांना त्यांच्या हिश्श्यानुसार मिळते. 

मात्र, तुम्ही गुंतवलेली संपूर्ण मूळ रक्कमच परत मिळेल, याची हमी नसते. फंडातील शेअर्स किंवा बाँड्सची बाजारातील किंमत कमी झाली असेल, तर मिळणारी रक्कम गुंतवलेल्या रकमेपेक्षा कमी असू शकते.

3. कंपनीच्या कर्जामुळे तुमची गुंतवणूक बुडू शकते का?

Mutual Fund ची रचना ट्रस्टच्या स्वरूपात असते. त्यातील मालमत्ता युनिटधारकांच्या हितासाठी ठेवली जाते आणि फंडाच्या सिक्युरिटीजची देखरेख नोंदणीकृत कस्टोडियनकडे असते. AMC ची भूमिका मुख्यतः गुंतवणुकीचं व्यवस्थापन करण्याची असते.

त्यामुळे AMC च्या स्वतःच्या आर्थिक अडचणी आणि फंडातील मालमत्ता या वेगळ्या बाबी आहेत. AMC च्या कर्जदारांना फंडातील मालमत्ता ही कंपनीची स्वतःची मालमत्ता असल्याप्रमाणे थेट दावा करता येत नाही. मात्र, नियामक प्रक्रिया, फंडाची स्थिती आणि बाजारातील जोखीम यांचा परिणाम गुंतवणूकदारांवर होऊ शकतो.

4. फंड बंद झाल्यास तक्रार कुठे करायची?

गुंतवणूकदारांनी सर्वप्रथम संबंधित Mutual Fund किंवा त्याच्या Investor Service Centre शी संपर्क साधावा. तक्रारीचं निराकरण झालं नाही, तर SEBI च्या SCORES पोर्टलवर तक्रार दाखल करता येते.