पाचवे प्रदूषित शहर

15 ऑक्टोबर रोजी iQAir च्या जागतिक यादीत मुंबई हे जगातील पाचवे सर्वात प्रदूषित शहर ठरले असून, येथे 152 AQI ची नोंद झाली. पावसाच्या कमतरतेनंतर उद्भवलेली उष्णता आणि दमट हवामान याला कारणीभूत ठरले आहे. यापूर्वी जानेवारी आणि फेब्रुवारीमध्येही मुंबईचा AQI 400 च्या आसपास पोहोचला होता. केवळ बांधकामाची धूळ आणि वाहनांचा धूर हीच याची मुख्य कारणे नसून इतरही अनेक गंभीर घटक यामागे कार्यरत आहेत.

हे ही वाचा : सुनेत्रा पवार राज्याच्या अर्थमंत्री होणार? राष्ट्रवादीची बैठक अन् फडणवीसांच्या भेटीगाठी; काय घडतंय?

प्रदूषण वाढण्याची मुख्य कारणे

वातावरणीय शास्त्रज्ञ गुफरान बेग (Gufran Beig) यांच्या मते, वाऱ्याचा वेग मंदावल्यामुळे (sluggish winds) प्रदूषक घटक जमिनीजवळ साचून राहत आहेत. हवामानातील बदलांमुळे, विशेषतः 'सुपर अल निनो' (Super El Nino) मुळे यावर्षी हिवाळा तुलनेने सौम्य राहण्याची शक्यता आहे. जमिनीलगतची हवा गरम झाल्याने प्रदूषक वर जातात, परंतु वरच्या थरातील थंड हवेमुळे त्यांची पुढील हालचाल रोखली जाते.

याशिवाय, मध्य प्रदेश आणि झारखंड या राज्यांमधील शेतातील कचरा जाळणे (stubble burning), मुंबईच्या आसपासच्या ग्रामीण भागात उघड्यावर कचरा जाळणे (garbage burning) आणि सणासुदीच्या काळात उडवले जाणारे फटाके यामुळे हवेची गुणवत्ता कमालीची खालावली आहे. पर्यावरणवादी कार्यकर्त्या सुमैरा अब्दुलअली (Sumaira Abdulali) यांनी इशारा दिला आहे की, हरित फटाक्यांच्या (green crackers) नावाखाली विक्री होणाऱ्या फटाक्यांमध्येही धोकादायक जड धातू (heavy metals) असतात आणि प्रशासकीय हलगर्जीपणामुळे ही समस्या अधिकच बिकट होत आहे.

हे ही वाचा : दुहेरी हत्याकांडाने महाराष्ट्र हादरला, मंदिर परिसरात दोघांचा खून; नेमकं काय घडलं?

उच्च न्यायालयाची कठोर दखल

मुंबईतील बिघडत्या हवेच्या समस्येवर मुंबई उच्च न्यायालयाने (Bombay High Court) गंभीर चिंता व्यक्त केली आहे. न्यायालयाने या परिस्थितीचे वर्णन "आणीबाणी" (emergency) असे केले असून, मुंबईसारख्या किनारपट्टीच्या शहरात दिल्लीपेक्षा जास्त प्रदूषण कसे असू शकते, असा सवाल उपस्थित केला आहे.

21 ऑक्टोबर रोजी न्यायालयाने मुंबई पोलीस, बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) आणि महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) यांना न्यायालयाच्या आदेशांची अंमलबजावणी करण्यासाठी काय पावले उचलली याबद्दल स्पष्टीकरण देण्याचे निर्देश दिले आहेत. प्रदूषणाचे हे वाढते प्रमाण दर्शवते की, केवळ भौगोलिक परिस्थितीवर (geography) अवलंबून राहून चालणार नाही; तर कठोर उपाययोजना आणि नियमांची काटेकोर अंमलबजावणी करणे काळाची गरज बनली आहे.