होम
राजकीय आखाडा
मुंबई Tak बैठक
निवडणूक
गुन्ह्यांची दुनिया
शहर-खबरबात
राशीभविष्य-धर्म
पैशाची बात
फोटो गॅलरी
हवामानाचा अंदाज
टॉपिक
नवी दिल्ली: भारतीय निवडणूक आयोगाने आपापसातील मतभेदांचे वृत्त फेटाळून लावले आहे. इंडियन एक्सप्रेस वृत्तपत्रातील एका वृत्तानुसार, गेल्या 10 महिन्यांत दोन निवडणूक आयुक्त, सुखबीर सिंह संधू आणि विवेक जोशी यांनी आयोगाच्या निर्णयांवर किमान 14 वेळा लेखी आक्षेप दाखल केले होते. तेव्हापासून निवडणूक आयोग संपूर्ण विरोधी पक्षाच्या निशाण्यावर आला आहे. अनेक विरोधी नेते निवडणूक आयोगावर टीका करत आहेत. तर, हे आक्षेप दाखल करणारे दोन निवडणूक आयुक्त कोण आहेत याबाबत आपण सविस्तरपणे जाणून घेऊया.
ADVERTISEMENT
काय आहे संपूर्ण प्रकरण?
इंडियन एक्सप्रेस वृत्तपत्रातील एका वृत्तानुसार, हे प्रकरण निवडणूक आयोगाच्या मतदार यादीच्या विशेष सखोल पुनरावलोकनाशी (SIR) संबंधित आहे. जून 2025 मध्ये बिहारमध्ये सुरू झालेली ही प्रक्रिया नंतर अनेक राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये सुरू करण्यात आली. इंडियन एक्सप्रेसमधील 23 सप्टेंबर 2026 च्या वृत्तानुसार, गेल्या 10 महिन्यांत निवडणूक आयुक्त सुखबीर सिंह संधू आणि विवेक जोशी यांनी आयोगाच्या निर्णयांवर आणि आदेशांवर किमान 14 वेळा लेखी आक्षेप दाखल केले आहेत.
या वृत्तानुसार, दोन्ही आयुक्तांनी दावा केला आहे की, त्यांना काही निर्णयांची माहिती नव्हती. एकाच दिवशी चार आक्षेप दाखल करण्यात आले. हे आक्षेप नवीन मतदारांची नोंदणी, मतदार यादीतून नावे वगळणे आणि मतदार यादीशी संबंधित माहिती तंत्रज्ञान प्रणालीचे केंद्रीकरण यांसारख्या मुद्द्यांशी संबंधित आहेत. या वृत्तात असेही म्हटले आहे की, दोन्ही निवडणूक आयुक्तांनी काही कृतींना अनधिकृत आणि बेकायदेशीर म्हटले आहे. तथापि, निवडणूक आयोगाने आपल्या अंतर्गत मतभेदांचे वृत्त फेटाळून लावले आहे. आता प्रश्न असा आहे की, या वादाच्या केंद्रस्थानी असलेले हे दोन निवडणूक आयुक्त कोण आहेत?
डॉ. सुखबीर सिंह संधू कोण आहेत?
डॉ. सुखबीर सिंह संधू हे उत्तराखंड केडरचे 1988 बॅचचे IAS अधिकारी आहेत. ते 15 मार्च 2024 रोजी निवडणूक आयुक्त झाले. यापूर्वी, त्यांनी जुलै 2021 ते जानेवारी 2024 या काळात उत्तराखंडचे मुख्य सचिव म्हणून काम पाहिलेलं. त्यापूर्वी, संधू यांनी जवळपास दोन वर्षे भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाचे (NHAI) अध्यक्ष म्हणून काम पाहिलेलं. त्यांनी केंद्र सरकारच्या उच्च शिक्षण विभागात अतिरिक्त सचिव म्हणूनही काम केलेलं, जिथे त्यांनी आयआयटी (IIT) आणि आयआयएम (IIM) सारख्या संस्थांचे पर्यवेक्षण केलं होतं. संधू यांनी काही काळ लोकपालचे सचिव म्हणूनही काम पाहिले होते. उत्तराखंड व्यतिरिक्त, त्यांनी पंजाब आणि उत्तर प्रदेश सरकारमध्येही अनेक महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे. त्यांनी हरिद्वार, गौतम बुद्ध नगर आणि उधम सिंह नगरचे जिल्हाधिकारी म्हणूनही काम पाहिले आहे. याचा अर्थ असा की, त्यांच्या प्रशासकीय कारकिर्दीत त्यांना जिल्हा स्तरावर आणि राज्य व केंद्र सरकारच्या सर्वोच्च पदांवर काम करण्याचा व्यापक अनुभव आहे.
हे ही वाचा>> अंतर्गत मतभेद चव्हाट्यावर आल्यानंतर निवडणूक आयोगाचं भलं मोठं स्पष्टीकरण! नेमकं काय घडतंय?
संधू हे डॉक्टरसुद्धा
संधू यांची शैक्षणिक पार्श्वभूमीसुद्धा वैविध्यपूर्ण आहे. त्यांनी वैद्यकीय पदवी (MBBS) आणि इतिहासात पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. त्यांना खेळ आणि गिर्यारोहणाचीही आवड आहे. त्यांनी हॉकी खेळली असून, उत्तराखंडमधील ब्लॅक पीकवर सुमारे 22,000 फूटापर्यंत चढाई देखील केली आहे.
चार मुख्यमंत्र्यांसोबत केलंय काम
संधू यांच्या प्रशासकीय कारकिर्दीचा एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे, त्यांनी 2007 ते 2014 या काळात सुमारे आठ वर्षे तीन वेगवेगळ्या राजकीय पक्षांच्या चार मुख्यमंत्र्यांचे प्रधान सचिव म्हणून काम पाहिले आहे. एनएचएआय (NHAI) मधील त्यांच्या कार्यकाळात देशभरात फास्टॅगची (FASTags) अंमलबजावणी झाली. निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत प्रोफाइलमध्ये त्यांच्या प्रशासकीय कारकिर्दीशी संबंधित अनेक कामगिरींची नोंद आहे.
कोण आहेत डॉ. विवेक जोशी?
आता आपण दुसरे निवडणूक आयुक्त, डॉ. विवेक जोशी यांच्याबद्दल बोलूया. ते हरियाणा केडरचे 1989 बॅचचे आयएएस (IAS) अधिकारी आहेत. त्यांनी 19 फेब्रुवारी 2025 रोजी निवडणूक आयुक्तपदाचा कार्यभार स्वीकारला. निवडणूक आयुक्त होण्यापूर्वी ते हरियाणाचे मुख्य सचिव होते. यापूर्वी त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये कार्मिक आणि प्रशिक्षण विभागाचे सचिव, वित्तीय सेवा विभागाचे सचिव आणि भारताचे रजिस्ट्रार जनरल व जनगणना आयुक्त यांसारखी महत्त्वाची पदे भूषवली आहेत. जोशी यांचा प्रशासकीय अनुभवही खूप व्यापक आहे. त्यांनी वस्त्रोद्योग, महिला व बाल विकास आणि वित्त यांसारख्या मंत्रालयांमध्येही काम केले आहे. त्यांनी हरियाणामध्येही अनेक महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या.
हे ही वाचा>> 'देशात पुन्हा निवडणूक घ्या', निवडणूक आयोगाच्या मतभेद प्रकरणात उद्धव ठाकरेंची मागणी
जोशी यांनी राज्य सरकारमध्ये जिंद, हिसार आणि पंचकुलाचे उपायुक्त म्हणून काम केले. त्यांनी अंबाला विभागाचे आयुक्त म्हणूनही काम केले. त्यांनी हरियाणा राज्य वित्त आयोगाचे सदस्य सचिव म्हणूनही काम केले. त्यांनी भारतीय रिझर्व्ह बँक आणि स्टेट बँक ऑफ इंडियाच्या मंडळांवर सदस्य म्हणूनही काम केले आहे.
अर्थशास्त्रात पीएचडी, मेकॅनिकल इंजिनिअरिंगचा अभ्यास
विवेक जोशी यांची शैक्षणिक पार्श्वभूमीही वैविध्यपूर्ण आहे. त्यांनी स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा येथील ग्रॅज्युएट इन्स्टिट्यूटमधून आंतरराष्ट्रीय अर्थशास्त्रात पीएचडी आणि पदव्युत्तर पदवी मिळवली आहे. त्यांनी इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ फॉरेन ट्रेडमधून आंतरराष्ट्रीय व्यवसायात एक्झिक्युटिव्ह मास्टर पदवीही मिळवली आहे. त्यांनी 1987 मध्ये तत्कालीन रुडकी विद्यापीठातून (आता IIT रुडकी) मेकॅनिकल इंजिनिअरिंगमध्ये बीई पदवी प्राप्त केली.
सध्या दोन्ही पक्षांची भूमिका चर्चेत का आहे?
निवडणूक आयोग ही तीन सदस्यीय घटनात्मक संस्था आहे. सध्या मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार, सुखबीर सिंह संधू आणि विवेक जोशी हे निवडणूक आयोगाचे सदस्य आहेत. त्यामुळेच दोन निवडणूक आयुक्तांनी आयोगाच्या काही निर्णयांवर लेखी आक्षेप नोंदवल्याच्या बातमीने जास्त लक्ष वेधले आहे. इंडियन एक्सप्रेसच्या वृत्तानुसार, या आक्षेपांमध्ये नवीन मतदारांची नोंदणी करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या फॉर्म 6 मधील बदल, मतदार यादीत नावे समाविष्ट करण्याची आणि वगळण्याची प्रक्रिया, तसेच मतदार माहितीशी संबंधित माहिती तंत्रज्ञान प्रणालीचे केंद्रीकरण यांचा समावेश आहे.
ADVERTISEMENT
