पैसा- पाणी : इन्फोसिसने 11 वर्षांपूर्वीची 'ती' संधी का गमावली? आज AI क्षेत्रात भारत कुठे असता?
Paisa Pani Blog Milind Khandekar : इन्फोसिसने 11 वर्षांपूर्वी OpenAI मध्ये गुंतवणूक करण्याची संधी गमावली. आज Anthropic आणि OpenAI चे वाढते मूल्य पाहता भारतीय कंपन्यांच्या गुंतवणूक धोरणावर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
ADVERTISEMENT

बातम्या हायलाइट
पैसा- पाणी : इन्फोसिसने 11 वर्षांपूर्वीची 'ती' संधी का गमावली?
आज AI क्षेत्रात भारत कुठे असता?
Paisa Pani Blog : अकरा वर्षांपूर्वी इन्फोसिसकडे OpenAI मध्ये गुंतवणूक करण्याची संधी होती. मात्र, कंपनीने हा प्रस्ताव स्वीकारला नाही. आज OpenAI आणि Anthropic सारख्या कंपन्यांचे मूल्य लाखो कोटी डॉलरमध्ये पोहोचले आहे. त्यामुळे भारतीय कंपन्यांची जोखीम घेण्याची क्षमता आणि भविष्यातील तंत्रज्ञानातील गुंतवणूक यावर पुन्हा एकदा चर्चा सुरू झाली आहे.
भारताने AI क्षेत्रातील एक मोठी संधी गमावली?
ही गोष्ट सुमारे 11 वर्षांपूर्वीची आहे. त्यावेळी विशाल सिक्का हे इन्फोसिसचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) होते. त्यांनी OpenAI मध्ये गुंतवणूक करण्याचा प्रस्ताव मांडला होता. त्यावेळी OpenAI ही एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था होती. इन्फोसिसने या संस्थेला 30 लाख डॉलरची देणगी दिली होती. मात्र, त्यानंतर कंपनीने OpenAI मध्ये गुंतवणूक केली नाही. 2022 मध्ये OpenAI ने ChatGPT सुरू केले आणि त्यानंतर कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रात मोठे बदल घडू लागले. याच वर्षी विशाल सिक्का यांनी या संधीबद्दल बोलताना ती गमावल्याचा कोणताही पश्चात्ताप नसल्याचे सांगितले. सिक्का यांना याबद्दल पश्चात्ताप नसला तरी भारताने AI क्षेत्रातील एक मोठी संधी गमावली का? असा प्रश्न उपस्थित होतो.
या घटनेचा उल्लेख करण्यामागे दोन महत्त्वाची कारणे आहेत. पहिले कारण म्हणजे OpenAI ची प्रतिस्पर्धी कंपनी Anthropic चा याच आठवड्यात आलेला IPO. Anthropic ही Claude नावाचा चॅटबॉट चालवणारी कंपनी आहे. अवघ्या पाच वर्षांपूर्वी या कंपनीचे अस्तित्वही नव्हते. मात्र, आज शेअर बाजारात तिचे मूल्य सुमारे 1.5 ट्रिलियन डॉलर असल्याचा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. OpenAI अद्याप शेअर बाजारात सूचीबद्ध झालेली नसली तरी तिचे मूल्य सुमारे 1.25 ट्रिलियन डॉलर असल्याचे सांगितले जाते. इन्फोसिसने त्यावेळी गुंतवणूक केली असती, तर आज या कंपनीला OpenAI मधील भागीदारीचा फायदा मिळू शकला असता.
या मुद्द्यावर उद्योगपती उदय कोटक यांनीही भाष्य केले आहे. Anthropic या कंपनीचे बाजारमूल्य भारतातील दहा मोठ्या कंपन्यांच्या एकत्रित मूल्यापेक्षाही जास्त असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. भविष्यातील कंपन्या अनेक वर्षांपासून व्यवसाय करणाऱ्या मोठ्या कंपन्यांना मागे टाकत आहेत, असा मुद्दाही त्यांनी मांडला. त्यांच्या या विधानानंतर भारतीय कंपन्यांच्या कार्यपद्धतीबाबत चर्चा सुरू झाली. विशेषतः भारतीय कंपन्या नव्या तंत्रज्ञानामध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी आवश्यक असलेली जोखीम घेण्यास तयार आहेत का? हा प्रश्न उपस्थित झाला. इन्फोसिसच्या OpenAI मधील गुंतवणुकीच्या प्रस्तावाचे उदाहरण पाहिल्यास ही बाब अधिक स्पष्ट होते.
गुंतवणुकीला अद्याप अपेक्षित गती मिळालेली नाही
दुसरे कारण म्हणजे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भारतीय कंपन्यांना दिलेला सल्ला. कंपन्यांनी कर्मचाऱ्यांच्या पगारात किती वाढ केली? किती नवीन कर्मचाऱ्यांची भरती केली आणि वेगवेगळ्या देशांसोबत झालेल्या मुक्त व्यापार करारांचा (FTA) फायदा घेण्यासाठी काय पावले उचलली? असे प्रश्न त्यांनी उपस्थित केले. 2019 मध्ये केंद्र सरकारने कंपन्यांच्या नफ्यावर आकारला जाणारा कर 30 टक्क्यांवरून 22 टक्क्यांपर्यंत कमी केला होता. या निर्णयामागे कंपन्यांनी करातून वाचणारा पैसा नव्या क्षेत्रांमध्ये गुंतवावा, अशी अपेक्षा होती. मात्र, खासगी क्षेत्रातील गुंतवणुकीला अद्याप अपेक्षित गती मिळालेली नाही. यावर कंपन्यांकडून बाजारात मागणी नसल्याचे कारण दिले जात आहे.
उदय कोटक आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या विधानांचा संबंध इन्फोसिसच्या या जुन्या निर्णयाशी जोडून पाहण्याची गरज आहे. अकरा वर्षांपूर्वी इन्फोसिसच्या हातातून एक मोठी संधी निसटली. मात्र, कंपनीने त्यावेळी OpenAI मध्ये पैसे गुंतवले असते, तर आज तिचे स्थान नेमके कुठे असते? याचा विचार करायला हवा. एकीकडे OpenAI आणि Anthropic सारख्या कंपन्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रात मोठी मजल मारत आहेत, तर दुसरीकडे AI मुळे पारंपरिक आयटी कंपन्यांसमोर नवी आव्हाने निर्माण झाली आहेत. भारतीय कंपन्यांनी भविष्यातील तंत्रज्ञान ओळखून त्यामध्ये गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे. केवळ सध्याच्या बाजारातील मागणी आणि नफ्याचा विचार करून चालणार नाही. नव्या क्षेत्रांमध्ये गुंतवणूक करताना जोखीम घ्यावी लागते. 'स्कॅम 1992' या हर्षद मेहता यांच्या जीवनावर आधारित मालिकेतील एक संवाद याच संदर्भात महत्त्वाचा ठरतो. 'रिस्क है तो इश्क है' हा संवाद भारतीय कंपन्यांनीही समजून घेण्याची गरज आहे.
