Personal Finance: स्वतःच्या घरावर सोलर पॅनेल बसवणं ही प्रचंड मोठी गुंतवणूक

पण सोलर पॅनेल बसवण्यासाठी सुरुवातीला हजारो किंवा लाखो रुपये खर्च करावे लागतात. त्यामुळे हा खर्च करावा की त्या पैशांची अन्य ठिकाणी गुंतवणूक करावी, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. प्रत्यक्षात सोलर पॅनेल हीसुद्धा दीर्घकालीन बचतीची एक पद्धत ठरू शकते. मात्र, त्याचा फायदा घरातील वीजवापर, यंत्रणेची किंमत, सरकारी अनुदान आणि देखभालीच्या खर्चावर अवलंबून असतो.

1. सोलर पॅनेल बसवणं ही गुंतवणूक कशी?

सामान्य गुंतवणुकीत आपण पैसे जमा करतो आणि त्यावर व्याज किंवा परतावा मिळण्याची अपेक्षा ठेवतो. सोलर पॅनेलच्या बाबतीत फायदा वीजबिलातील बचतीच्या स्वरूपात मिळतो. म्हणजेच, एकदा सोलर यंत्रणा बसवल्यानंतर ती वीज निर्माण करते आणि त्यामुळे दर महिन्याला वीजेसाठी खर्च करावी लागणारी रक्कम कमी होऊ शकते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या घराचं मासिक वीजबिल 2,500 रुपये असेल, तर वर्षभरात वीजबिलासाठी 30,000 रुपये खर्च होतात. सोलर पॅनेलमुळे या खर्चात मोठी घट झाली, तर वाचलेले पैसे बचत, गुंतवणूक किंवा इतर घरगुती गरजांसाठी वापरता येऊ शकतात.

मात्र, सोलर पॅनेल बसवल्यानंतर संपूर्ण वीजबिल शून्य होईलच असं नाही. निश्चित शुल्क, अतिरिक्त वीजवापर आणि स्थानिक वीजदरांनुसार काही रक्कम भरावी लागू शकते.

2. पीएम सूर्य घर योजनेत किती अनुदान मिळतं?

केंद्र सरकारच्या पीएम सूर्य घर: मुफ्त बिजली योजनेअंतर्गत पात्र घरगुती ग्राहकांना छतावर सोलर पॅनेल बसवण्यासाठी अनुदान मिळू शकतं. त्यामुळे यंत्रणा बसवण्याचा सुरुवातीचा खर्च कमी होण्यास मदत होते.

सामान्य राज्यांमध्ये निर्धारित अनुदान रचनेनुसार:

किलोवॅट सोलर यंत्रणा: 30,000 रुपयांपर्यंत अनुदान.

किलोवॅट सोलर यंत्रणा: 60,000 रुपयांपर्यंत अनुदान.

किलोवॅट किंवा त्यापेक्षा मोठी यंत्रणा: कमाल 78,000 रुपयांपर्यंत अनुदान.

प्रत्यक्ष अनुदानासाठी योजनेचे निकष, पात्रता, नोंदणीकृत विक्रेता आणि संबंधित वीज वितरण कंपनीची प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते. त्यामुळे सोलर पॅनेल बसवण्यापूर्वी अधिकृत पोर्टलवर अद्ययावत नियम तपासणे आवश्यक आहे.

3. सोलर पॅनेल बसवण्यासाठी किती खर्च येतो?

सोलर यंत्रणेचा खर्च तिची क्षमता, पॅनेलचा दर्जा, इन्व्हर्टर, वायरिंग, बसवण्याचे काम आणि छताच्या परिस्थितीनुसार बदलतो. त्यामुळे प्रत्येक घरासाठी एकच किंमत लागू होत नाही.

उदाहरणार्थ, एखाद्या घरासाठी सोलर यंत्रणेचा एकूण खर्च 1.50 लाख रुपये आहे आणि पात्रतेनुसार 60,000 रुपयांचं अनुदान मिळालं, तर अनुदान वजा केल्यानंतरचा खर्च 90,000 रुपये राहील.

हा केवळ समजण्यासाठी घेतलेला काल्पनिक हिशेब आहे. प्रत्यक्ष खर्च विक्रेता, यंत्रणेची क्षमता आणि इतर आवश्यक कामांनुसार वेगळा असू शकतो. याशिवाय, छताची दुरुस्ती किंवा अतिरिक्त वायरिंगसाठी खर्च करावा लागल्यास एकूण गुंतवणूक वाढू शकते.

4. किती वर्षांत पैसे वसूल होतात?

सोलर पॅनेल बसवण्याआधी सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे गुंतवणुकीचा खर्च किती वर्षांत वसूल होईल, हे तपासणे.

समजा, अनुदान वजा केल्यानंतर सोलर यंत्रणा बसवण्यासाठी 90,000 रुपये खर्च आला. या यंत्रणेमुळे वीजबिलात दरवर्षी 18,000 रुपयांची निव्वळ बचत होत असेल, तर साध्या हिशेबानुसार पाच वर्षांत सुरुवातीचा खर्च वसूल होऊ शकतो.

हिशेब: 90,000 रुपये ÷ 18,000 रुपये वार्षिक बचत = 5 वर्षे.

मात्र, हा अंदाज आहे. प्रत्यक्ष बचत सूर्यप्रकाश, वीजवापर, यंत्रणेची कार्यक्षमता आणि देखभालीच्या खर्चावर अवलंबून असते. कर्ज घेऊन सोलर पॅनेल बसवल्यास व्याजाचा खर्चही विचारात घ्यावा लागतो.

5. घरासाठी किती किलोवॅटची यंत्रणा योग्य?

सोलर पॅनेलची क्षमता ठरवताना केवळ अनुदान किती मिळेल, याकडे लक्ष देणं पुरेसं नाही. घरात दर महिन्याला किती युनिट वीज वापरली जाते, दिवसा किती उपकरणं चालतात आणि छतावर किती सूर्यप्रकाश मिळतो, हे पाहणं आवश्यक आहे.

महिन्याला 150 युनिटपर्यंत वीजवापर: 1 ते 2 किलोवॅट क्षमतेचा पर्याय तपासता येऊ शकतो.

महिन्याला 150 ते 300 युनिट वीजवापर: 2 ते 3 किलोवॅट क्षमतेचा विचार करता येऊ शकतो.

महिन्याला 300 युनिटपेक्षा जास्त वीजवापर: अधिक क्षमतेची यंत्रणा आवश्यक आहे का, हे तज्ज्ञांच्या मदतीने ठरवावं.

हे केवळ प्राथमिक मार्गदर्शन आहे. प्रत्यक्ष क्षमता घराच्या गरजेनुसार आणि उपलब्ध जागेनुसार निश्चित करावी.

6. अतिरिक्त वीज विकून उत्पन्न मिळू शकतं का?

घरातील गरजेपेक्षा जास्त वीज निर्माण झाली, तर काही परिस्थितींमध्ये अतिरिक्त वीज वीज वितरण कंपनीला पुरवता येऊ शकते. यासाठी नेट मीटरिंग किंवा संबंधित राज्यात लागू असलेल्या व्यवस्थेचा लाभ घेता येतो.

मात्र, अतिरिक्त वीज ग्रीडला दिल्यानंतर प्रत्येक ग्राहकाला ठरावीक रक्कम मिळेलच असं नाही. त्यासाठी स्थानिक नियम, वीज वितरण कंपनीच्या अटी आणि वीजेच्या समायोजनाची पद्धत महत्त्वाची असते.

त्यामुळे सोलर पॅनेल बसवण्याचं आर्थिक गणित मांडताना अतिरिक्त उत्पन्नावर अवलंबून राहण्यापेक्षा वीजबिलात होणाऱ्या संभाव्य बचतीचा विचार करणं अधिक योग्य ठरतं.

7. फ्लॅटमध्ये राहणाऱ्यांसाठी सोलर पॅनेलचा पर्याय

स्वतंत्र घराच्या छतावर सोलर पॅनेल बसवणं तुलनेने सोपं असू शकतं. मात्र, अपार्टमेंट किंवा सोसायटीमध्ये राहणाऱ्यांना छताचा वापर, सामायिक जागा आणि सोसायटीची परवानगी यांचा विचार करावा लागतो.

अशा परिस्थितीत सोसायटीच्या सामायिक वीजवापरासाठी सोलर यंत्रणा बसवण्याचा पर्याय तपासता येतो. लिफ्ट, पाण्याचे पंप आणि जिन्यातील दिवे यांसारख्या सुविधांच्या वीजखर्चात त्यामुळे बचत होऊ शकते. मात्र, खर्चाचं वाटप, मंजुरी आणि अनुदानाची पात्रता यांची स्वतंत्र पडताळणी आवश्यक आहे.

सोलर पॅनेल बसवणं म्हणजे केवळ घरावर उपकरणं बसवणं नव्हे, तर भविष्यातील वीजखर्च कमी करण्यासाठी केलेली दीर्घकालीन गुंतवणूक आहे.