पैसा-पाणी: मी आहे बॉन्ड!

अमेरिकन सरकार (जगातील प्रत्येक सरकारप्रमाणे) आपला खर्च भागवण्यासाठी बॉन्ड्स विकते. गुंतवणूकदार बॉन्ड्स खरेदी करतात आणि सरकारला डॉलर्स देतात. सरकारचे उत्पन्न कमी असते आणि खर्च जास्त असतो. याची भरपाई बॉन्ड्सद्वारे केली जाते. 10 आणि 30 वर्षांच्या मुदतीच्या बॉन्ड्सची सर्वाधिक चर्चा असते. 

अमेरिकन बॉन्ड्स सर्वात सुरक्षित मानले जातात. गुंतवणूकदारांचा विश्वास आहे की अमेरिकन सरकार कधीही दिवाळखोर होऊ शकत नाही. 10 वर्षांच्या बॉन्ड्सवर आता 5.2% व्याज मिळत आहे, मग परदेशी गुंतवणूकदार (FII) भारतीय शेअर्समध्ये गुंतवणूक का करतील? इथे धोका आहे, आणि तिथे तो जवळजवळ धोकारहित आहे.

आता, भारतीय शेअर बाजाराची स्थिती पाहा. नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) चा निफ्टी निर्देशांक सप्टेंबर 2024 मध्ये सुमारे 26,000 होता आणि आता तो 23,000 च्या आसपास आहे. जर तुम्ही दोन वर्षांपूर्वी निफ्टीमध्ये 1 लाख रुपये गुंतवले असते, तर आज त्याचे मूल्य सुमारे 90 हजार रुपये झाले असते, म्हणजेच तुम्हाला 10 हजाराचे नुकसान झाले असते. गेल्या दोन वर्षांपासून शेअर बाजारात वाढ झालेली नाही. याचे एक प्रमुख कारण म्हणजे परदेशी गुंतवणूकदारांनी (FII) भारतातून माघार घेतली आहे. त्यांनी अंदाजे 5 लाख रुपये कोटींची निव्वळ विक्री केली आहे.

परदेशी गुंतवणूकदारांच्या (FII) माघारीमागे अनेक कारणे 

भारतात AI स्टॉक्स उपलब्ध नाहीत. अमेरिका, कोरिया आणि तैवानमधील AI स्टॉक्समुळे बाजारात तेजी आहे.

भारतीय स्टॉक्स महाग आहेत. निफ्टीचा PE रेशो 20 आहे, तर 15 वर्षांची सरासरी 17 आहे, म्हणजेच घसरणीनंतरही बाजार महागच आहे.

डॉलरच्या तुलनेत रुपयाच्या घसरणीमुळे FII चा परतावा कमी होतो. या वर्षाच्या सुरुवातीला 1 डॉलर हा सुमारे 90 रुपये एवढा होता आणि आता तो 96 रुपये एवढा झाला आहे.

जेव्हा परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार (FII) शेअर्स विकून घरी घेऊन जातात, तेव्हा त्यांना डॉलर्स खरेदी करावे लागतात. जेव्हा शेअर्स खरेदी करतात, तेव्हा डॉलर्स विकून रुपयांमध्ये गुंतवणूक करतात. पण डॉलरची किंमत वाढल्याने त्यांचा परतावा कमी होतो.

अमेरिकन बॉण्ड्सनीसुद्धा हाच ट्रेंड स्वीकारला आहे. जेव्हा ते 5% सुरक्षित परतावा देतात, तेव्हा भारतीय स्टॉक्समध्ये धोका का पत्करावा? तुम्हाला आधीच माहित आहे की बॉण्ड्सपेक्षा स्टॉक्समध्ये जास्त धोका असतो.

अमेरिकन बॉण्ड्सच्या उत्पन्नातील (yields) वाढ जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी चांगले लक्षण मानले जात नाही. अमेरिकन सरकारचे कर्ज 40 ट्रिलियन डॉलर्सच्या पुढे गेले आहे. जकाती (tariffs) आणि इराण युद्धामुळे अमेरिकन बॉण्ड्सबद्दल गुंतवणूकदारांची चिंता वाढली आहे. तिथे व्याजदरात आणखी वाढ होण्याची शक्यता आहे. आपल्या देशातही वाढ होण्याची शक्यता आहे. जेव्हा व्याजदर वाढतात, तेव्हा सरकार असो वा कंपनी, कमकुवतपणा उघड होतो. माणूस कर्जावर किती काळ जगू शकतो?