पैसा-पाणी: आता फक्त 15 दिवसात येणार मंदी?

मंदी म्हणजे काय?

पुस्तकी व्याख्येनुसार, जर दोन तिमाहीत जीडीपी वाढीचा दर नकारात्मक झाला, म्हणजेच अर्थव्यवस्था विस्तारण्याऐवजी आकुंचन पावली, तर मंदी आली आहे. अशी मोठी मंदी अजून दृष्टिपथात नाही. सर्वसाधारण भाषेत, आपण यापेक्षाही कमी वाढीला मंदी मानतो. वाढीचा वेग मंदावण्याची शक्यता कायम आहे. आपल्याला दुहेरी फटका बसू शकतो. एकीकडे महागाई वाढण्याची शक्यता आहे, तर दुसरीकडे उत्पन्न स्थिर राहील किंवा त्यात घट होईल अशी भीती आहे. जर लोकांनी खर्च कमी केला, तर त्याचा परिणाम कंपन्यांच्या विक्रीवर आणि अंतिमतः नफ्यावर होतो. कंपन्यांच्या घटत्या नफ्याचा परिणाम शेअर बाजारावर होतो.

शेअर बाजारात भीतीचे वातावरण

शेअर बाजारात भीतीचे वातावरण स्पष्टपणे दिसून येत आहे. युद्ध सुरू झाल्यापासून शेअर बाजार 9 टक्क्यांनी घसरला आहे. परदेशी गुंतवणूकदारांनी 1.27 लाख कोटी रुपयांच्या शेअर्सची विक्री केली आहे. याची तीव्रता यावरून लक्षात येईल की, मागील पूर्ण वर्षात 1.66 लाख कोटींच्या शेअर्सची विक्री केली होती. परदेशी गुंतवणूकदारांच्या विक्रीमुळे रुपयादेखील घसरत आहे. युद्ध सुरू होण्यापूर्वी डॉलरचा भाव 91 रुपये होता आणि आता तो सुमारे 95 रुपये आहे. जेव्हा परदेशी गुंतवणूकदार विक्री करून निघून जातात, तेव्हा ते डॉलर आपल्या देशात परत घेऊन जातात. डॉलरच्या वाढत्या मागणीमुळे त्याची किंमत वाढते.

परदेशी गुंतवणूकदारांव्यतिरिक्त, रुपयाच्या घसरणीचे कारण कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किंमती हे देखील आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील (Strait of Hormuz)बंदीमुळे जगातील 20% कच्च्या तेलाच्या वापराचा पुरवठा थांबला आहे. कच्च्या तेलाची किंमत प्रति बॅरल 70 डॉलरवरून 100 डॉलरच्या वर गेली आहे. यामुळेही डॉलरच्या वाढत्या मागणीला हातभार लागत आहे.

पेट्रोल आणि डिझेल कंपन्यांना प्रति लिटर 25-30 रुपयांचा तोटा होत आहे. सरकारने उत्पादन शुल्क प्रति लिटर 10 रुपयांनी कमी केले आहे. अन्यथा, तोटा अधिक झाला असता. 29 एप्रिल रोजी विधानसभा निवडणुका संपल्यानंतर किंमती वाढण्याची शक्यता आहे.

ॲक्सिस बँकेचे मुख्य अर्थतज्ज्ञ नीलकंठ मिश्रा म्हणतात की, जर हे युद्ध 15 एप्रिलपर्यंत संपले नाही, तर मंदी येऊ शकते. त्यानंतर भारताकडील स्वस्त तेलाचा साठा संपू शकतो. आता खरेदी केलेले तेल अधिक महाग होईल, ज्यामुळे महागाई वाढेल. मिश्रा यांच्या मते, उद्योगधंदे ठप्प होण्याची मोठी भीती आहे. लुधियानातील कापड उद्योग आणि गुजरातमधील मोरबी येथील टाइल उद्योगावर परिणाम होऊ शकतो. गोल्डमन सॅक्सच्या मते, या युद्धामुळे भारताचा जीडीपी वाढीचा दर 5.9% पर्यंत घसरू शकतो. यापूर्वी हा अंदाज 7% पेक्षा जास्त होता. हे युद्ध जितके जास्त काळ चालेल, तितका तोटा जास्त होईल.