Personal Finance: 'ही' कागदपत्रं नसतील तर चुकूनही घेऊ नका ती जमीन, नाहीतर…

1. मालकी हक्काचा स्पष्ट पुरावा नसल्यास खरेदी करू नका

जमिनीचा विक्रेता खरोखरच त्या जमिनीचा कायदेशीर मालक आहे का, याची खात्री करणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. यासाठी मागील खरेदी-विक्री करार, गिफ्ट डीड, वारसा दाखले किंवा इतर मालकी हक्काचे दस्तऐवज तपासावेत.

मालकी हक्क सिद्ध करणारी कागदपत्रे उपलब्ध नसतील तर भविष्यात मालकीबाबत वाद निर्माण होऊ शकतात.

1. सातबारा उतारा (7/12) नसल्यास सावध राहा

ग्रामीण भागातील जमिनीसाठी सातबारा उतारा हा अत्यंत महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे. यात जमिनीचे क्षेत्रफळ, मालकाचे नाव, पीकपाणी आणि कर्जाची नोंद असते.

सातबारावर विक्रेत्याचे नाव नसल्यास किंवा इतर व्यक्तींची नावे असल्यास व्यवहार करण्यापूर्वी सखोल चौकशी करावी.

1. फेरफार नोंदी (Mutation Entries) तपासणे आवश्यक

जमिनीच्या मालकीतील बदल महसूल नोंदीत योग्य प्रकारे नोंदवले आहेत का, हे फेरफार नोंदीतून समजते. फेरफार प्रक्रिया पूर्ण नसल्यास मालकी हक्काबाबत प्रश्न उपस्थित होऊ शकतात.

1. 8-अ उतारा उपलब्ध नसेल तर धोका

8-अ उताऱ्यामध्ये जमिनीवरील महसूल आणि मालकीची माहिती असते. सातबारा आणि 8-अ मधील माहिती एकमेकांशी जुळत आहे का, याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

1. शोध अहवाल (Title Search Report) नसल्यास व्यवहार टाळा

किमान 30 वर्षांचा टायटल सर्च रिपोर्ट किंवा टायटल क्लिअरन्स प्रमाणपत्र कायदेशीर तज्ज्ञांकडून तपासून घ्यावे. यामुळे जमिनीवर कोणतेही वाद, तारण किंवा इतर कायदेशीर अडचणी आहेत का, हे समजू शकते.

1. एनए (NA) आदेश नसताना निवासी किंवा व्यावसायिक वापरासाठी खरेदी टाळा

शेती जमीन निवासी किंवा व्यावसायिक प्रकल्पासाठी वापरणार असल्यास संबंधित जमिनीचे बिगरशेती (NA) रूपांतर झाले आहे का, हे तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे.

एनए मंजुरी नसल्यास बांधकाम परवानग्यांमध्ये मोठ्या अडचणी निर्माण होऊ शकतात.

1. मोजणी नकाशा आणि सीमा निश्चिती नसल्यास खबरदारी घ्या

जमिनीचा अधिकृत मोजणी नकाशा आणि हद्द निश्चितीची कागदपत्रे उपलब्ध असावीत. प्रत्यक्ष जागेवरील क्षेत्रफळ आणि सरकारी नोंदीतील क्षेत्रफळ जुळते का, याची खात्री करावी.

1. वारसा प्रकरण पूर्ण नसल्यास जमीन खरेदी करू नका

वारसाहक्कातून मिळालेल्या जमिनीमध्ये सर्व कायदेशीर वारसांची संमती आवश्यक असते. वारसा नोंदी पूर्ण नसल्यास भविष्यात इतर वारसांकडून दावे केले जाऊ शकतात.

1. बोजा किंवा तारणमुक्त प्रमाणपत्र नसल्यास धोका

जमिनीवर बँकेचे कर्ज, तारण किंवा इतर आर्थिक बोजा आहे का, हे तपासण्यासाठी एन्कम्ब्रन्स सर्टिफिकेट (Encumbrance Certificate) किंवा संबंधित नोंदी तपासाव्यात.

तारण असलेली जमीन खरेदी केल्यास आर्थिक आणि कायदेशीर अडचणी उद्भवू शकतात.

1. न्यायालयीन वाद सुरू असल्यास व्यवहार टाळावा

जमिनीवर कोणताही न्यायालयीन खटला, स्थगिती आदेश किंवा मालकी हक्काचा वाद सुरू असल्यास जमीन खरेदी करणे धोकादायक ठरू शकते.

तज्ज्ञांचा सल्ला

जमीन खरेदी करण्यापूर्वी महसूल विभागाच्या नोंदी, उपनिबंधक कार्यालयातील दस्तऐवज आणि कायदेशीर तज्ज्ञांकडून टायटल पडताळणी करून घेणे आवश्यक आहे. फक्त विक्रेत्याच्या तोंडी माहितीवर किंवा एजंटच्या आश्वासनांवर विश्वास ठेवून व्यवहार करू नये.

निष्कर्ष

सातबारा, फेरफार नोंदी, मालकी हक्काचे दस्तऐवज, टायटल सर्च रिपोर्ट, एनए आदेश, एन्कम्ब्रन्स प्रमाणपत्र आणि वारसा नोंदी यांसारखी महत्त्वाची कागदपत्रे उपलब्ध नसतील किंवा त्यात त्रुटी आढळल्यास जमीन खरेदीचा निर्णय पुढे ढकलणेच हिताचे ठरते. योग्य पडताळणी केल्यास भविष्यातील आर्थिक नुकसान आणि कायदेशीर वाद टाळता येऊ शकतात.