गणेशोत्सवात DJ दणदणाट, फटाक्यांचा आवाज... आता हायकोर्टाने थेट सरकारलाच सुनावलं

न्यायमूर्ती जी. एस. कुलकर्णी आणि न्यायमूर्ती डॉ. नीला गोखले यांच्या खंडपीठाने या प्रश्नाला महत्त्वपूर्ण स्वरूपाचा विषय मानत महाराष्ट्र सरकारकडून उत्तर मागितले आहे. या प्रकरणात न्यायालयाला मदत करण्यासाठी ज्येष्ठ वकील अस्पी चिनॉय आणि आनंद पै यांची न्यायालयीन मित्र (Amici Curiae) म्हणून नियुक्ती करण्याची विनंतीही करण्यात आली आहे.

गणेशोत्सव साजरा करा, पण नागरिकांच्या हक्कांची पायमल्ली नको!

गणेशोत्सव आणि मिरवणुकांवर बंदी घालण्याचा न्यायालयाचा उद्देश नसल्याचे खंडपीठाने स्पष्ट केले. मात्र, उत्सव साजरा करताना निर्धारित ध्वनीमर्यादा आणि वेळेच्या नियमांचे पालन करणे आवश्यक असल्याचे न्यायालयाने अधोरेखित केले. न्यायालयाच्या निरीक्षणानुसार, मोठ्या आवाजातील संगीत आणि फटाक्यांमुळे हजारो नागरिकांच्या कायदेशीर हक्कांवर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. यामध्ये विशेषतः पुढील नागरिकांचा विचार करण्यात आला आहे.

• आजारी आणि ज्येष्ठ नागरिक
• परीक्षांची तयारी करणारे विद्यार्थी
• मोठ्या आवाजाचा त्रास सहन करू न शकणारी लहान मुले
• ध्वनीप्रदूषणामुळे त्रस्त होणारे इतर नागरिक

काही व्यक्तींकडून होणाऱ्या अतिप्रदूषणामुळे इतर नागरिकांना त्रास सहन करावा लागू नये, अशी भूमिका न्यायालयाने मांडली.

रात्री 10 नंतर लाऊडस्पीकरला परवानगी का?

गणेशोत्सवातील मिरवणुकांमध्ये रात्री 10 नंतरही लाऊडस्पीकर वापरण्यास परवानगी दिली जाते का, याबाबत न्यायालयाने प्रश्न उपस्थित केला. ध्वनीप्रदूषणासंदर्भात उच्च न्यायालयाचे यापूर्वीही निर्णय आहेत. तसेच, ध्वनीची अनुमत डेसिबल मर्यादा राखण्यासाठी कायदेशीर तरतुदी आणि नियम अस्तित्वात आहेत.

हे ही वाचा>> एकनाथ शिंदेंच्या एस्कॉर्ट पथकातील PSI विजय सांगडे यांचे निधन, ड्युटीवर जाण्यापूर्वी कुटुंबीयांना सांगितली 'ती' गोष्ट

मात्र, प्रत्यक्ष परिस्थितीत या नियमांची अंमलबजावणी कायद्याने अपेक्षित असलेल्या पद्धतीने होत नसल्याचे दिसत असल्याचे निरीक्षण खंडपीठाने नोंदवले. रात्री 10 नंतर लाऊडस्पीकरवर संपूर्ण बंदी घालण्याचा अंतिम आदेश या दिलेल्या माहितीत नमूद नाही. न्यायालयाने या वेळेनंतर परवानगी देण्याबाबत प्रश्न उपस्थित केला आहे.

फटाक्यांमुळे होणाऱ्या वायुप्रदूषणावरही चिंता

गणेशोत्सवादरम्यान सार्वजनिक रस्त्यांवर फटाके फोडले जात असल्यामुळे ध्वनी आणि वायू प्रदूषणात भर पडत असल्याचे न्यायालयाने नमूद केले. मुंबई आधीच गंभीर पर्यावरणीय आव्हानांचा सामना करत असताना फटाक्यांमधून निघणारा धूर आणि प्रदूषणामुळे हवेची गुणवत्ता आणखी खालावू शकते, अशी चिंता खंडपीठाने व्यक्त केली.

हे ही वाचा>> मुंबई : काळाचौकी महागणपती मंडपात मोठी दुर्घटना! चिमुकलीचा मृत्यू, मध्यरात्री काय घडलं?

फटाक्यांमुळे केवळ वायू प्रदूषणच होत नाही, तर त्यातून निर्माण होणारा मोठा आवाजही ध्वनी प्रदूषणात भर घालतो, असे न्यायालयाने म्हटले.

सार्वजनिक रस्त्यांवर फटाके फोडल्याने अपघातांचा धोका

सार्वजनिक रस्त्यांवर अचानक फटाके फोडल्यामुळे वाहनचालक आणि पादचाऱ्यांना धोका निर्माण होऊ शकतो, याकडेही न्यायालयाने लक्ष वेधले. कार, दुचाकी आणि पायी चालणाऱ्या नागरिकांना अचानक होणाऱ्या फटाक्यांच्या आवाजाचा आणि स्फोटाचा त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे अपघात घडण्याची शक्यताही न्यायालयाने अधोरेखित केली.

फटाक्यांवर बंदी घालण्याबाबत न्यायालयाचे निरीक्षण

मुंबईतील गंभीर वायुप्रदूषणाच्या पार्श्वभूमीवर ध्वनी आणि वायुप्रदूषण निर्माण करणाऱ्या फटाक्यांवर बंदी घालायला हवी, असे प्रथमदर्शनी (prima facie) निरीक्षण न्यायालयाने नोंदवले. मात्र, उपलब्ध माहितीनुसार हा फटाक्यांवरील बंदीचा अंतिम आदेश नसून न्यायालयाने व्यक्त केलेले प्राथमिक निरीक्षण आहे.

महाराष्ट्र सरकारकडून उत्तर मागवले

या प्रकरणात मुंबई उच्च न्यायालयाने महाराष्ट्र सरकारकडून मंगळवारी उत्तर मागितले आहे. ध्वनी प्रदूषणासंदर्भातील विद्यमान कायदेशीर चौकट आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांचा या प्रकरणात विचार होणार आहे. न्यायालयाला मदत करण्यासाठी अस्पी चिनॉय आणि आनंद पै यांची न्यायालयीन मित्र म्हणून नियुक्ती करण्याची विनंतीही करण्यात आली आहे.