महात्मा गांधी, इंदिरा गांधी, लालकृष्ण अडवाणी..., जेव्हा पदयात्रांनी बदलले भारताचे राजकीय चित्र

भारतातील राजकीय पदयात्रेला मोठा इतिहास आहे.
महात्मा गांधी, इंदिरा गांधी, लालकृष्ण अडवाणी..., जेव्हा पदयात्रांनी बदलले भारताचे राजकीय चित्र

भारतातील राजकीय पदयात्रेला मोठा इतिहास आहे. खरं तर राजकारणात जेव्हा जेव्हा एखादा पक्ष किंवा नेता कमकुवत होतो तेव्हा तो अशा पदयात्रा काढतो. कारण अशा दौऱ्यांमध्ये नेत्यांचा जनतेशी थेट संवाद असतो आणि ते अधिकाधिक भागात पोहोचू शकतात. म्हणजेच आज राहुल गांधी जे करत आहेत, तशाच पदयात्रा आपल्या देशात पहिल्यांदाच घडत आहेत असं नाही. याअगोदर काही पदयात्रा त्यांच्या आजी इंदिरा गांधी आणि वडील राजीव गांधी यांनीही काढल्या होत्या. एवढंच काय महात्मा गांधी यांनीही पदयात्रा काढली होती.

आणीबाणी उठवल्यानंतर, 1977 च्या लोकसभा निवडणुकीत इंदिरा गांधींचा दारूण पराभव झाला आणि त्यांची राजकीय कारकीर्द संपुष्टात येईल, असं म्हटले जात होते. त्यानंतर त्यांनी बिहारमधील बेलची येथे जाण्याचा निर्णय घेतला होता. त्यावेळी बेलची येथे भयंकर जातीय संघर्ष झाला, ज्यामध्ये 14 लोक मारले गेले. बेलचीच्या भेटीचा इंदिरा गांधींना खूप फायदा झाला आणि 1980 मध्ये त्यांनी पुन्हा निवडणूक जिंकली.

भाजपनेही काढली होती यात्रा

1990 मध्ये भाजपने राम मंदिर हा मोठा मुद्दा बनवला होता आणि तो लोकांपर्यंत नेण्यासाठी रथयात्रा काढली होती, ज्याचे नेतृत्व लालकृष्ण अडवाणी करत होते. गुजरातमधील सोमनाथ ते उत्तर प्रदेशातील अयोध्येपर्यंत ही रथयात्रा काढण्यात आली होती. मात्र त्यावेळी बिहारमध्ये ही रथयात्रा थांबवण्यात आली होती. आणि यामागे कायदा आणि सुव्यवस्था असल्याचे सांगण्यात आले. मात्र, या रथयात्रेचा भाजपला प्रचंड फायदा झाला. त्यानंतर 1989 च्या लोकसभा निवडणुकीपेक्षा 1991 मध्ये 35 जागा जास्त जिंकल्या. त्यावेळी 120 जागांसह काँग्रेसनंतर दुसरा सर्वात मोठा भाजप ठरला होता.

माजी पंतप्रधान चंद्रशेखर यांनीही काढला होता दौरा

माजी पंतप्रधान चंद्रशेखर यांनीही अशीच यात्रा काढली होती. ही गोष्ट 1983 सालची आहे, जेव्हा देशात इंदिरा गांधींचे सरकार होते. आणि विरोधी पक्ष खूपच कमकुवत झाला होता. त्यावेळी चंद्रशेखर यांनी कन्याकुमारी ते दिल्लीतील राजघाट असा 4260 किमीचा प्रवास केला होता. आणि या भेटीतून त्यांना देशातील जनता आणि त्यांच्या समस्या जाणून घ्यायच्या होत्या. जेणेकरून ते काँग्रेस पक्षाला राष्ट्रीय राजकीय व्यासपीठावर आव्हान देऊ शकतील.

राजीव गांधींनी यात्रा काढली आणि 400 जागांवरती विजय झाला

1985 साली माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांनीही काँग्रेसची संदेश यात्रा काढली होती. राजीव गांधी त्यावेळी भारताचे पंतप्रधान होते आणि त्यांनी 1984 च्या लोकसभा निवडणुकीत 400 हून अधिक जागा जिंकल्या. आणि काँग्रेसचे संघटन आणखी मजबूत करणे हा या भेटीचा उद्देश होता. याला इतिहासात राजीव गांधींचा रेल्वे प्रवास म्हणूनही ओळखले जाते, कारण तेव्हा राजीव गांधी प्रवासादरम्यान रेल्वेच्या द्वितीय श्रेणीच्या बोगीतून प्रवास करत असत.

अनेक मुख्यमंत्र्यांनीही काढल्या होत्या पदयात्रा

2007 मध्ये पश्चिम बंगालमध्ये डाव्या सरकारचे सरकार असताना नंदीग्राम घटनेनंतर ममता बॅनर्जी यांनी सिंगूर ते नंदीग्राम असा पायी प्रवास केला होता. आणि त्यानंतर चार वर्षांनी 2011 मध्ये त्या पश्चिम बंगालच्या मुख्यमंत्री झाल्या. 2013 साली चंद्राबाबू नायडू यांनीही विरोधी पक्षात असताना 1700 किमीचा प्रवास केला होता आणि पुढच्या वर्षी 2014 मध्ये ते आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले होते. आंध्र प्रदेशमध्ये 2017 मध्ये जगन मोहन रेड्डी यांनीही 3400 किमीचा प्रवास केला होता आणि 2019 मध्ये ते मुख्यमंत्री झाले होते.

पदयात्रा सुरू करण्याचे श्रेय महात्मा गांधींना जाते

राजकीय पदयात्रा सुरू करण्याचे श्रेय महात्मा गांधींना दिले जाते. महात्मा गांधी हे राजकीय पदयात्रेचे मुख्य शिल्पकार होते असे म्हणता येईल. महात्मा गांधी अनेकदा पायी चालत असत, त्यामुळे त्यांचा सामान्य लोकांशीही संबंध आला आणि भारतातील लोकांमध्ये स्वातंत्र्यासाठी जनजागरणही जागृत झाले.

महात्मा गांधींची अशीच एक प्रसिद्ध पदयात्रा म्हणजे त्यांनी साबरमती येथून सुरू केलेली दांडी यात्रा. तेव्हा त्यांच्यासोबत फक्त 78 स्वयंसेवक होते आणि 6 एप्रिल 1930 रोजी जेव्हा हा 386 किलोमीटरचा प्रवास संपला तेव्हा शेकडो लोक महात्मा गांधींसोबत सामील झाले होते. या भेटीचा परिणाम असा झाला की वर्षभर मिठाचा सत्याग्रह संपूर्ण भारतभर चालू राहिला आणि या घटनेपासून सविनय कायदेभंगाची चळवळ उभी राहिली.

Related Stories

No stories found.
Mumbai Tak
www.mumbaitak.in