Personal Finance: ‘No Cost EMI’ खरंच No Cost असते का? वेळीच समजून घ्या, नाहीतर...

No Cost EMI म्हणजे नेमकं काय?

सामान्य EMIमध्ये ग्राहक मूळ रकमेबरोबर व्याजही भरतो. मात्र No Cost EMIमध्ये ग्राहकाकडून आकारले जाणारे व्याज व्यापारी किंवा ब्रँडकडून upfront discount/subventionच्या माध्यमातून भरून काढले जाऊ शकते. त्यामुळे ग्राहकाला EMIमध्ये स्वतंत्रपणे व्याज आकारले जात नसल्याचे दिसते.

RBIच्या नियमांनुसार, क्रेडिट कार्ड व्यवहार EMIमध्ये रूपांतरित करताना मूळ रक्कम, व्याज आणि व्यापारी/कार्ड जारीकर्त्याने दिलेली upfront discount ग्राहकाला स्पष्टपणे दाखवणे आवश्यक आहे. व्याज असलेल्या EMIला लपवून ‘zero-interest’ किंवा ‘no-cost EMI’ म्हणून दाखवता येत नाही.

मग ‘No Cost’ असूनही खर्च कुठे होऊ शकतो?

समजा एखाद्या वस्तूची किंमत ₹60,000 आहे. ती 12 महिन्यांच्या No Cost EMIवर घेतली. जाहिरातीमध्ये EMI ₹5,000 सांगितली असेल, तरी अंतिम खर्च तपासताना खालील बाबी पाहणे गरजेचे आहे:

• Processing Fee आहे का?
• त्या शुल्कावर GST आकारला जातोय का?
• वस्तूच्या किंमतीत आधीच काही Discount कमी केला आहे का?
• EMI conversion charge आहे का?
• Credit Card EMIसाठी अतिरिक्त शुल्क आहे का?
• Down Payment आवश्यक आहे का?
• Cashback मिळण्यासाठी काही अटी आहेत का?

म्हणून फक्त ‘₹5,000 x 12 = ₹60,000’ एवढे गणित पाहून निर्णय घेऊ नका.

Discount आणि No Cost EMIचा संबंध समजून घ्या

काही ऑफर्समध्ये ग्राहकाला वस्तूवर मिळणारा Instant Discount कमी करून त्याऐवजी No Cost EMI दिली जाऊ शकते. उदाहरणार्थ, एखाद्या वस्तूवर ₹5,000 Instant Discount मिळणार असेल आणि No Cost EMI घेतल्यावर तो Discount लागू होत नसेल, तर EMIची जाहिरात आकर्षक दिसली तरी ग्राहकाचा प्रत्यक्ष फायदा कमी होऊ शकतो. त्यामुळे Cash Price आणि No Cost EMI Price यांची तुलना करणे महत्त्वाचे आहे.

Credit Card EMI घेताना विशेष काळजी

No Cost EMI क्रेडिट कार्डवर घेतली आणि त्यानंतर कार्डचे बिल वेळेवर भरले नाही, तर परिस्थिती वेगळी होऊ शकते. RBIच्या माहितीनुसार, क्रेडिट कार्डचे संपूर्ण देयक वेळेत न भरल्यास interest-free credit period गमावला जाऊ शकतो आणि थकबाकीवर व्याज लागू होऊ शकते.

तसेच केवळ Minimum Amount Due भरत राहिल्यास परतफेड दीर्घकाळ चालू शकते आणि त्यावर व्याजाचा मोठा बोजा पडू शकतो. RBIने अशा परिस्थितीबाबत ग्राहकांना स्पष्ट इशारा देण्याचे निर्देश दिले आहेत.

No Cost EMI घेण्यापूर्वी 5 गोष्टी तपासा

1. Total Amount Payable: शेवटी तुमच्या खिशातून एकूण किती रुपये जाणार आहेत?

2. Processing Fee: EMIसाठी स्वतंत्र शुल्क आकारले आहे का?

3. GST: Processing Fee किंवा इतर शुल्कांवर GST आहे का?

4. Cash Price vs EMI Price: रोख/एकरकमी खरेदी आणि EMIची एकूण किंमत तुलना करा.

5. Terms & Conditions: Cashback, Discount, Cancellation आणि Pre-closureच्या अटी वाचा.

मग No Cost EMI घ्यावी की नाही?

जर वस्तूची गरज असेल, EMIची एकूण परतफेड रक्कम Cash Priceइतकीच किंवा जवळपास असेल आणि अतिरिक्त शुल्क नगण्य असेल, तर No Cost EMI हा cash flow व्यवस्थापित करण्यासाठी उपयोगी पर्याय ठरू शकतो.

पण केवळ ‘No Cost’ असा शब्द पाहून महागडी वस्तू घेणे टाळा. EMIमुळे वस्तू परवडते असे वाटत असले तरी तुमच्या मासिक बजेटवर त्याचा परिणाम होतो. त्यामुळे EMI किती आहे यापेक्षा एकूण किती पैसे भरावे लागणार आहेत, हे पाहणे अधिक महत्त्वाचे आहे.