ठाकरे-पवारांसारखा ममता दिदीसोबत मोठा गेम, कोणी घडवला एवढा मोठा भूकंप?

निवडणूक पराभवानंतर TMC मध्ये वाढली अस्वस्थता

विधानसभा निवडणुकीत तृणमूल काँग्रेसला मोठा धक्का बसला. 15 वर्ष सलग सत्तेत असलेला पक्ष अवघ्या 80 आमदारांवर आला, तर भाजपने 206 जागांसह स्पष्ट बहुमत मिळवत सत्ता स्थापन केली. निकालानंतर तृणमूल काँग्रेसमध्ये असंतोष वाढत असल्याचे संकेत मिळत होते.

ममता बॅनर्जी यांनी घेतलेल्या बैठका आणि आंदोलनांनाही अनेक आमदार व खासदारांनी दांडी मारल्याने पक्षांतर्गत नाराजी उघड होऊ लागली होती.

विरोधी पक्षनेत्याच्या निवडीवरून वाद

निवडणुकीनंतर तृणमूल काँग्रेसने शोभनदेव चट्टोपाध्याय यांची विरोधी पक्षनेतेपदी निवड केली होती. फरहाद हकीम यांना मुख्य प्रतोद (चीफ व्हीप) म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते. सुरुवातीला सर्व काही सुरळीत दिसत असतानाच अचानक काही आमदारांनी बंडाचा झेंडा उभारला.

ऋतब्रत बॅनर्जी आणि संदीपन सहा यांच्यासह काही आमदारांनी दावा केला की, विरोधी पक्षनेत्याच्या निवडीसाठी वापरण्यात आलेल्या त्यांच्या सह्या बनावट आहेत. या आरोपांनंतर प्रकरणाची चौकशी सुरू झाली आणि पक्षात खळबळ उडाली.

58 आमदारांचे पत्र आणि नवा दावा

घटनाक्रमाला नाट्यमय वळण तेव्हा मिळाले जेव्हा ऋतब्रत बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वाखालील गटाने विधानसभा अध्यक्षांकडे 58 आमदारांच्या सह्यांचे पत्र सादर केले. या पत्रात ऋतब्रत बॅनर्जी यांनाच विधिमंडळ पक्षनेता म्हणून मान्यता देण्याची मागणी करण्यात आली.

विशेष म्हणजे या पत्रात ममता बॅनर्जी यांना पक्षाच्या अध्यक्षा आणि "मुख्य मार्गदर्शक" म्हणून कायम ठेवण्याचा उल्लेख करण्यात आला होता. त्यामुळे हे बंड थेट ममता बॅनर्जी यांच्या विरोधात नसून अभिषेक बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वशैली विरोधात असल्याचे बोलले जात आहे.

विधानसभा अध्यक्षांची मान्यता

सादर करण्यात आलेल्या पत्राची दखल घेत विधानसभा अध्यक्षांनी ऋतब्रत बॅनर्जी यांच्या गटाला मान्यता दिल्याचे वृत्त समोर आले. त्यामुळे तृणमूल काँग्रेसच्या विधिमंडळ पक्षावर नियंत्रण कोणाचे, यावरून मोठा घटनात्मक व राजकीय वाद निर्माण झाला आहे. याच निर्णयामुळे महाराष्ट्रातील शिवसेना फुटीच्या प्रकरणाची आठवण अनेकांना झाली आहे. तेथेही विधिमंडळ पक्षातील बहुमताच्या आधारे एकनाथ शिंदे गटाने नेतृत्वावर दावा केला होता.

अभिषेक बॅनर्जी यांच्याविरोधात नाराजी?

पक्षातील अनेक नेत्यांमध्ये अभिषेक बॅनर्जी यांच्या वाढत्या प्रभावाबाबत नाराजी असल्याचे सांगितले जात आहे. पक्षातील निर्णय प्रक्रिया काही मोजक्या लोकांपुरती मर्यादित झाल्याची भावना अनेक आमदारांमध्ये निर्माण झाल्याचा दावा बंडखोर गटाकडून करण्यात येत आहे. काही नेत्यांनी तर निवडणुकीतील पराभवासाठी पक्षाच्या रणनीतीला आणि निर्णय प्रक्रियेला जबाबदार धरले आहे.

बैठकींना आमदारांची दांडी

तृणमूल काँग्रेसच्या अडचणीचे आणखी एक मोठे कारण म्हणजे पक्षाच्या बैठकींना आमदार आणि खासदारांची कमी होत चाललेली उपस्थिती.

• निकालानंतरच्या पहिल्या बैठकीला 10 आमदार गैरहजर.
• काही दिवसांतच गैरहजरांची संख्या 35 वर.
• नंतरच्या बैठकीत 60 हून अधिक आमदार अनुपस्थित.
• अलीकडील बैठकीत तब्बल 73 आमदार गैरहजर असल्याचा दावा.
• याशिवाय पक्षाच्या अनेक खासदारांनीही बैठकींकडे पाठ फिरवल्याचे सांगितले जात आहे.

महाराष्ट्राच्या राजकारणाशी तुलना

राजकीय विश्लेषकांच्या मते, परिस्थिती महाराष्ट्रातील शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील फुटीसारखी वाटत असली तरी एक महत्त्वाचा फरक आहे. महाराष्ट्रात फुटलेले गट सत्तेत सहभागी झाले होते, तर पश्चिम बंगालमध्ये बंडखोर गट विरोधी पक्षात राहूनच पक्षावर दावा करत असल्याचे दिसत आहे. त्यामुळे ही परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची ठरू शकते.

प्रकरण न्यायालयात जाण्याची शक्यता

विधानसभा अध्यक्षांच्या निर्णयानंतर हे प्रकरण न्यायालयात जाण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. विधिमंडळ पक्षाचे नेतृत्व आणि मूळ राजकीय पक्षाचा अधिकार यावरून घटनात्मक प्रश्न उपस्थित होऊ शकतात. महाराष्ट्रातील शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या प्रकरणांवरील अंतिम न्यायालयीन स्पष्टता अद्याप पूर्णपणे झालेली नसल्याने पश्चिम बंगालमधील या नव्या वादाकडे देशभरातील राजकीय वर्तुळाचे लक्ष लागले आहे.

पुढे काय?

ममता बॅनर्जी यांनी पक्षाच्या विविध समित्या बरखास्त केल्याचे वृत्त समोर आले असून परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी त्या सक्रिय झाल्या आहेत. मात्र पक्षातील वाढता असंतोष आणि बंडखोर आमदारांचा दावा पाहता तृणमूल काँग्रेससमोर मोठे राजकीय आव्हान उभे ठाकल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.

पश्चिम बंगालमधील ही घडामोड केवळ एका पक्षातील अंतर्गत संघर्ष नसून देशातील प्रादेशिक पक्षांच्या भवितव्याबाबतही महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित करणारी ठरत आहे. आगामी काही दिवसांत ममता बॅनर्जी यांची पुढील रणनीती आणि बंडखोर गटाची भूमिका यावरच तृणमूल काँग्रेसचे भविष्य अवलंबून राहणार आहे.