अंतराळवीर स्पेस सेंटरमध्ये आंघोळ करतात का? वाचून तुम्हालाही वाटेल आश्चर्य

रोहित गोळे

8 दिवसांसाठी अंतराळात गेलेल्या सुनिता विल्यम्स या जेव्हा 9 महिने तिथेच अडकून पडल्या त्यावेळी त्यांच्याबाबत अनेक प्रश्न उपस्थित केले गेले. पण त्यातील एक सर्वात सामान्य प्रश्न हा होता की, अंतराळवीर स्पेस सेंटरमध्ये असताना आंघोळ करतात का? याच प्रश्नाचं उत्तर आम्हील आपल्याला देणार आहोत.

ADVERTISEMENT

फोटो सौजन्य: NASA
फोटो सौजन्य: NASA
Google CTA

मुंबई: अंतराळ हे मानवासाठी एक रहस्यमय आणि आव्हानात्मक क्षेत्र आहे. पृथ्वीवर आपण ज्या साध्या-सोप्या गोष्टी सहजतेने करतो, त्या अंतराळात अत्यंत जटील बनतात. त्यापैकीच एक म्हणजे आंघोळ. अंतराळात गुरुत्वाकर्षणाचा अभाव, मर्यादित संसाधने आणि संवेदनशील यंत्रसामग्री यामुळे अंतराळवीरांना स्वच्छता राखण्यासाठी पारंपरिक पद्धती वापरता येत नाहीत. अंतराळवीर स्पेस क्राफ्टमध्ये आंघोळ करतात का? असा प्रश्न आतापर्यंत अनेकांना पडला आहे. याच प्रश्नाचे उत्तर आज आम्ही आपल्याला सांगणार आहोत.

अंतराळात आंघोळीची कल्पनाच वेगळी

पृथ्वीवर आपण शॉवरखाली उभे राहून किंवा बादलीत पाणी घेऊन निवांत आंघोळ करतो. पण अंतराळात हे शक्य नाही. आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक (ISS) किंवा अन्य स्पेस क्राफ्टमध्ये शॉवर किंवा बाथरूमसारखी सुविधा नसते. याचे कारण आहे पाण्याचे मर्यादित प्रमाण आणि गुरुत्वाकर्षणाचा अभाव. जर पाण्याचा वापर शॉवरसाठी केला तर पाण्याचे थेंब हवेत तरंगतील आणि ते स्पेस क्राफ्टमधील महत्त्वाच्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांना नुकसान पोहोचवू शकतात. त्यामुळे अंतराळवीरांना आंघोळीसाठी पूर्णपणे वेगळ्या पद्धतींचा अवलंब करावा लागतो.

हे ही वाचा>> Sunita Williams : 8 दिवसांची मोहीम तब्बल 9 महिने कशी लांबली, कुठे आणि कश्या आल्या होत्या अडचणी?

नासाच्या माहितीनुसार, अंतराळवीर स्वच्छतेसाठी ओले टॉवेल आणि पाण्याशिवाय वापरता येणारा खास साबण वापरतात. हे टॉवेल ओलसर असतात आणि त्यात स्वच्छता राखण्यासाठी आवश्यक रसायने मिसळलेली असतात. अंतराळवीर या टॉवेलने आपले शरीर पुसतात आणि स्वच्छ राहतात. डोक्याचे केस स्वच्छ करण्यासाठी नो-रिन्स शॅम्पू वापरला जातो. हा शॅम्पू केसांवर लावून मसाज केल्यानंतर टॉवेलने पुसून टाकला जातो. ही प्रक्रिया पाण्याचा एक थेंबही न वापरता करता येते, ज्यामुळे अंतराळातील उपकरणांचे संरक्षण होते.

अंतराळवीरांचे अनुभव

अंतराळात दीर्घकाळ राहणाऱ्या अंतराळवीरांनी या अनोख्या स्वच्छता पद्धतींबद्दल अनेकदा सांगितले आहे. उदाहरणार्थ, नासाचे अंतराळवीर स्कॉट केली, ज्यांनी ISS वर सलग 340 दिवस घालवले त्यांनी याबाबत सांगितलं की, "अंतराळात आंघोळ हा शब्दच वेगळ्या अर्थाने वापरला जातो. ओल्या टॉवेलने शरीर पुसणे आणि नो-रिन्स शॅम्पू वापरणे हीच आमची आंघोळ आहे. सुरुवातीला हे थोडे विचित्र वाटते, पण काही दिवसांत त्याची सवय होते."