अल-निनो असतानाही एवढा पाऊस का पडतोय? महाराष्ट्रात अचानक पावसाचा कहर

दरम्यान, यंदा अल-निनोचा प्रभाव राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात असताना एवढा जोरदार पाऊस कसा पडतोय?, असा प्रश्न अनेकांना पडला आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, यामागे अनेक हवामान घटक एकाच वेळी सक्रिय झाल्याने ही परिस्थिती निर्माण झाली आहे.

अल-निनो म्हणजे पाऊसच पडणार नाही, असा अर्थ नाही. सर्वप्रथम एक गैरसमज दूर करणे गरजेचे आहे. अल-निनो म्हणजे भारतात पाऊस पडणारच नाही, असे नसते.

अल-निनो हा प्रशांत महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढण्याशी संबंधित जागतिक हवामानाचा प्रकार आहे. यामुळे संपूर्ण मान्सून हंगामातील सरासरी पर्जन्यमानावर परिणाम होऊ शकतो, मात्र प्रत्येक आठवडा किंवा प्रत्येक राज्यातील पावसाचे स्वरूप तो ठरवत नाही.

म्हणूनच अल-निनोच्या पार्श्वभूमीवरही काही दिवस किंवा काही भागांत अतिवृष्टी होऊ शकते.

अचानक पावसाचा जोर का वाढला?

1. बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाचे क्षेत्र

बंगालच्या उपसागरात निर्माण झालेल्या कमी दाबाच्या क्षेत्रामुळे मोठ्या प्रमाणावर ओलावायुक्त वारे भारताच्या मध्य आणि पश्चिम भागाकडे सरकले. त्यामुळे महाराष्ट्रात पावसासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण झाली.

हे ही वाचा>> मुंबई आणि पुणेकरांनो आता फक्त वाट पाहा.. तुफान पावसामुळे किती ट्रेन थेट रद्द?

2. मान्सूनचा द्रोणीय पट्टा सक्रिय

सध्या मान्सूनचा द्रोणीय पट्टा (Monsoon Trough) मध्य भारताच्या दिशेने सक्रिय आहे. हा पट्टा सक्रिय झाल्यावर कमी दाबाच्या प्रणालींना अधिक बळ मिळते आणि पावसाचा जोर वाढतो.

3. अरबी समुद्रातून मोठ्या प्रमाणात ओलावा

अरबी समुद्रातून येणारे पश्चिमेकडील दमदार वारे मोठ्या प्रमाणात बाष्प घेऊन महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर धडकत आहेत. त्यामुळे मुंबई, कोकण आणि घाट परिसरात सतत मुसळधार पाऊस पडत आहे.

हे ही वाचा>> पुणे–मुंबई जाणार आहात? आधी ही बातमी वाचा; एक्स्प्रेसवे, जुना महामार्ग बंद.. मुसळधार पावसाचा कहर

4. सह्याद्री पर्वतरांगांचा प्रभाव (Orographic Rainfall)

अरबी समुद्रातून येणारे ओलसर वारे सह्याद्री पर्वतरांगांना धडकतात. पर्वतरांगांमुळे हे वारे वर उचलले जातात आणि त्यातील बाष्पाचे ढगांमध्ये रूपांतर होऊन मुसळधार पाऊस पडतो. त्यामुळे मुंबई, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग तसेच घाटमाथ्यावर अतिवृष्टीची शक्यता अधिक असते.

5. हवामान बदलाचा वाढता प्रभाव

हवामान बदलामुळे (Climate Change) वातावरणातील तापमान वाढत आहे. उष्ण हवा अधिक आर्द्रता धारण करू शकते. परिणामी, जेव्हा पावसासाठी पोषक परिस्थिती निर्माण होते, तेव्हा कमी कालावधीत अत्यंत जोरदार पाऊस पडण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे अलीकडच्या काळात "क्लाउडबर्स्टसदृश" किंवा अल्पावधीत अतिवृष्टीच्या घटना वाढताना दिसत आहेत.

मुंबई आणि कोकणातच सर्वाधिक पाऊस का?

मुंबई आणि कोकण हा भाग थेट अरबी समुद्रालगत असल्याने येथे ओलाव्याचा पुरवठा सातत्याने होत राहतो. त्यात सह्याद्री पर्वतरांगांचा अडथळा मिळाल्यामुळे ढगांचा विकास वेगाने होतो आणि मुसळधार पाऊस पडतो. त्यामुळे या भागात रेड अलर्टची परिस्थिती वारंवार निर्माण होते.

पुढील काही दिवस काय?

हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, मान्सून अद्याप सक्रिय असून मुंबई, कोकण, घाटमाथा आणि पश्चिम महाराष्ट्रात पुढील काही दिवस जोरदार ते अतिजोरदार पावसाची शक्यता कायम आहे. त्यामुळे सखल भाग, नदीकाठ आणि दरडप्रवण भागातील नागरिकांनी विशेष सतर्कता बाळगावी.

तज्ज्ञ काय सांगतात?

हवामान तज्ज्ञांच्या मते, एका हवामान घटकावरून संपूर्ण पावसाचा अंदाज बांधणे योग्य नाही. अल-निनो, कमी दाबाचे क्षेत्र, मान्सूनचा द्रोणीय पट्टा, समुद्राचे तापमान, अरबी समुद्रातील ओलावा आणि स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती हे सर्व घटक एकत्रितपणे पावसाची तीव्रता ठरवतात. त्यामुळे अल-निनोची चर्चा सुरू असतानाही महाराष्ट्रात काही दिवस अतिवृष्टी होणे हे हवामानशास्त्रीयदृष्ट्या पूर्णपणे शक्य आहे.