'शाई'मुळे लोकशाही धोक्यात? मार्कर पेनचा वाद, पुसली जाणारी शाई अन्... नेमकं खरं काय?

वादाचे मूळ आणि आरोप

निवडणुकीत अमिट शाईच्या जागी मार्कर पेनचा वापर केला जात असल्याच्या तक्रारी मतदारांकडून येत आहेत. या मार्कर पेनची शाई ही अॅसिटोन, सॅनिटायझर किंवा नेल पॉलिश रिमूव्हरने सहज पुसले जाऊ शकते, असा दावा अनकेजण करत आहेत. तसेच त्याचे काही व्हिडिओ देखील समोर आले आहेत.

या मुद्द्याची सुरुवात कल्याणमधील महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेच्या (एमएनएस) उमेदवार उर्मिला तांबे यांनी केली. त्यांनी राज्य निवडणूक आयोगावर सत्ताधारी पक्षाला मदत करण्याचा आरोप केला. याशिवाय मुंबई Tak ने देखील याबाबतचा फॅक्ट चेक करून पाहिला. ज्यामध्ये अॅसिटोन लावून बोटावरील शाई गायब होत असल्याचं दिसून आलं. 

विरोधी पक्षांच्या नेत्यांनी या मुद्द्यावर तीव्र प्रतिक्रिया दिल्या आहेत. मनसे प्रमुख राज ठाकरे म्हणाले, "आता शाईच्या जागी मार्कर पेन वापरले जात आहे. हे अस्वीकार्य आहे. अशा फसव्या निवडणुका निरुपयोगी आहेत. मी नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन करतो." 

ते पुढे म्हणाले, "संपूर्ण प्रशासन सत्ताधारी पक्षासाठी काम करत आहे. हे चांगल्या लोकशाहीचे लक्षण नाही. हे शासन नाही म्हणता येईल. सर्वांनी सतर्क राहिले पाहिजे. शिवसेना आणि महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेच्या कार्यकर्त्यांनी दुहेरी मतदान करणाऱ्यांवर लक्ष ठेवावे." 

शिवसेना (यूबीटी) प्रमुख उद्धव ठाकरे यांनीही या मुद्द्यावरून राज्य निवडणूक आयुक्त दिनेश वाघमारे यांच्या निलंबनाची मागणी केली. ते म्हणाले, "सकाळपासून मला महाराष्ट्रभरातून फोन येत आहेत की मतदान प्रक्रियेत अनेक समस्या आहेत. मतदानानंतर बोटावर लावलेली शाई सहज पुसली जात आहे. सॅनिटायझर लावले की शाई पुसली जाते. आता फक्त एवढेच राहिले आहे की शाई लावली, बाहेर आलात, पुसली आणि परत आत जाऊन मतदान केले." 

काँग्रेस प्रवक्ते सचिन सावंत म्हणाले, "मतदारांच्या बोटावर अमिट शाईच्या जागी पेन मार्कर वापरले जात आहे आणि ते नेल पॉलिश रिमूव्हरने पुसले जाऊ शकते." 

आम आदमी पक्षाच्या मुंबई अध्यक्ष रुबेन मस्कारेन्हास यांनी एक व्हिडिओ शेअर केला ज्यात नेल पॉलिश रिमूव्हरने शाई पुसली जात असल्याचे दाखवले. ते म्हणाले, "वोटरच्या बोटावर 'मार्कर पेन' वापरून शाई लावली जात आहेत, जी 'नेल पॉलिश रिमूव्हर'ने सहज पुसली जात आहे. हे पूर्णपणे अस्वीकार्य आहे. निवडणुका एक फार्स बनल्या आहेत." 

अधिकाऱ्यांच्या प्रतिक्रिया

राज्य निवडणूक आयोगाने हे आरोप फेटाळले आहेत. आयोगाचे जनसंपर्क अधिकारी म्हणाले, "2012 पासून आम्ही मार्कर पेनचा वापर करत आहोत, हे नवे नाही. स्थानिक निवडणुकांमध्ये मार्कर पेन वापरले जाते. काही मिनिटांनंतर ते पुसले जाऊ शकत नाही." 

आयोगाने स्पष्ट केले की, "जर एखादी व्यक्ती बोटावरची शाई पुसून दुहेरी मतदानाचा प्रयत्न करत असेल तर त्यावर योग्य कायदेशीर कारवाई केली जाईल. शाई पुसली तरी संबंधित मतदार पुन्हा मतदान करू शकत नाही; यासाठी खबरदारी घेण्यात आली आहे. मतदाराने मतदान केल्यानंतर त्याची नोंद केली जाते. त्यामुळे शाई पुसून फसवणूक करणारा मतदार पुन्हा मतदान करू शकत नाही."  

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी राज ठाकरेंच्या आरोपांना उत्तर देत म्हटले, "मला सुद्धा मार्करने शाई लावली आहे, ती काही पुसली जात नाही. तरीही निवडणूक आयोगाने याची तपासणी करावी. पण प्रत्येक गोष्टीवर गोंधळ घालणे आणि प्रश्न उपस्थित करणे चुकीचे आहे." 

राज्य निवडणूक आयुक्त दिनेश वाघमारे म्हणाले, "केंद्रीय निवडणूक आयोग जी शाई वापरतो तीच शाई आम्ही वापरत आहोत. गेल्या 10 वर्षांपासून ही शाई वापरली जात आहे. शाई पुसली जात नाही. ते पुढे म्हणाले की, जर शाई पुसली जात असेल तर कदाचित काही लोक अॅसिटोन वापरत असतील. या तक्रारींची चौकशी केली जाईल.'' असेही त्यांनी सांगितले. 

पार्श्वभूमी आणि परिणाम

महाराष्ट्रातील या निवडणुकांमध्ये 3.48 कोटी मतदार आणि 15931 उमेदवार आहेत. मतदान सकाळी 7.30 ते संध्याकाळी 5.30 पर्यंत आहे.  अमिट शाई ही भारतीय निवडणुकांमध्ये दुहेरी मतदान रोखण्यासाठी वापरली जाणारी पारंपरिक पद्धत आहे. 2012 पासून स्थानिक निवडणुकांमध्ये मार्कर पेनचा वापर होत असल्याचा आयोगाचा दावा आहे. या वादामुळे निवडणुकीच्या पारदर्शकतेवर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. विरोधकांचा दावा आहे की यामुळे दुहेरी मतदान आणि फसवणूक होऊ शकते. 

सोशल मीडियावर अनेक व्हिडिओ व्हायरल होत असून अनेक मतदार शाई पुसत असल्याचे दाखवत आहेत. आयोगाने सांगितले की, मतदारांची नोंदणी केली जात असल्याने दुहेरी मतदान शक्य नाही, पण तरीही या मुद्द्याची चौकशी होत आहे. या निवडणुकीचे निकाल उद्या, 16 जानेवारीला जाहीर होणार आहेत. हा वाद निवडणूक प्रक्रियेवर कसा परिणाम करेल हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.