मतदानासाठी वापरलेली शाई पुसली जातेय, 'मुंबई Tak'चा फॅक्ट चेक; निवडणूक आयोगाने याबाबत काय म्हटलं होतं? VIDEO

निवडणूक आयोगाच्या पीआरओंनी काय माहिती दिली? 

2012 पासून शाईऐवजी मार्कर पेनचा वापर केला जातोय.  स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये मार्कर वापरला जातो. शाई काही मिनिटात सुकते, पुसली जात नाही, असं आयोगाने सांगितलंय. 

निवडणूक आयोगाने बोटावर लावण्यात येणाऱ्या शाईबद्दल दिलेली माहिती खालीलप्रमाणे

मतदानाच्या दिवशी तुमच्या बोटावर लावली जाणारी ती निळी शाई म्हणजे याला तांत्रिक भाषेत 'Indelible Ink' (अविभाज्य किंवा न पुसता येणारी शाई) असे म्हणतात.

या शाईबद्दलची सखोल आणि विस्तृत माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

1. ही शाई महत्त्वाची का आहे?

निवडणुकीत 'एका व्यक्तीचे एकच मत' हे तत्व राखण्यासाठी ही शाई अत्यंत महत्त्वाची आहे. एकदा मतदान केल्यावर मतदाराच्या बोटावर ही शाई लावली जाते, जेणेकरून तो व्यक्ती पुन्हा मतदान केंद्रावर जाऊन दुसरे मत देऊ शकणार नाही. हे मतदानातील गैरप्रकार आणि 'बोगस व्होटिंग' रोखण्याचे सर्वात प्रभावी साधन आहे.

2. शाई का पुसली जात नाही? (वैज्ञानिक विश्लेषण)

ही शाई साध्या शाईसारखी केवळ रंगाचा थर नसून ती त्वचेशी रासायनिक अभिक्रिया करते.
•    मुख्य घटक: या शाईमध्ये सिल्व्हर नायट्रेट ($AgNO_3$) हा मुख्य घटक असतो.
•    प्रक्रिया: जेव्हा ही शाई बोटावर लावली जाते, तेव्हा ती त्वचेतील ओलावा आणि मिठाशी ($NaCl$) अभिक्रिया करून सिल्व्हर क्लोराईड ($AgCl$) तयार करते.
•    रंग बदल: सिल्व्हर क्लोराईड हे पाण्यात विरघळत नाही आणि जेव्हा त्यावर प्रकाश (UV किरणे) पडतो, तेव्हा त्याचा रंग गडद काळा किंवा जांभळा होतो.
•    का टिकते?: ही शाई त्वचेच्या वरच्या पेशींशी घट्ट चिटकून बसते. जोपर्यंत त्वचेच्या नवीन पेशी तयार होत नाहीत आणि जुन्या पेशी गळून पडत नाहीत, तोपर्यंत ही शाई निघत नाही. साधारणपणे ही खूण ७२ तास ते १५ दिवसांपर्यंत टिकू शकते.

3. शाई कुठे तयार केली जाते?

भारतात ही शाई तयार करण्याचा अधिकार केवळ एकाच कंपनीला आहे:
•    नाव: म्हैसूर पेंट्स अँड वॉर्निश लिमिटेड (Mysore Paints and Varnish Limited - MPVL).
•    ठिकाण: म्हैसूर, कर्नाटक.
•    इतिहास: या कंपनीची स्थापना १९३७ मध्ये म्हैसूरचे महाराज कृष्णराजा वाडियार चौथे यांनी केली होती. १९६२ च्या तिसऱ्या सार्वत्रिक निवडणुकीपासून या शाईचा वापर अधिकृतपणे सुरू झाला. ही कंपनी केवळ भारतालाच नाही, तर जगातील ३० हून अधिक देशांना ही शाई निर्यात करते.

4. मार्कर पेनचा वापर: कधी आणि कुठे?

सुरवातीला शाई केवळ बाटलीमध्ये असायची आणि ब्रशने लावली जायची. मात्र, शाई वाया जाऊ नये आणि ती लावणे सोपे व्हावे म्हणून मार्कर पेन स्वरूपात शाई वापरण्यास सुरुवात झाली.
•    सुरुवात: महाराष्ट्रात राज्य निवडणूक आयोगाने २७ मार्च २०१० रोजी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांपासून पारंपरिक बाटलीऐवजी 'मार्कर पेन' वापरण्याचा निर्णय घेतला.
•    कारण: बाटलीतील शाई सांडण्याची भीती असते, तसेच ती बोटावर लावताना जास्त प्रमाणात वापरली जाते. मार्कर पेनमुळे शाईचा वापर नियंत्रित होतो आणि ती सुकायला कमी वेळ लागतो.
•    मान्यता: निवडणूक आयोगाची मान्यता यासाठी असते कारण हे मार्कर पेन सुद्धा MPVL कंपनीच तयार करते. त्या पेनमध्ये वापरली जाणारी शाई आणि बाटलीतील शाई यांचे रासायनिक सूत्र (Formula) सारखेच असते. त्यातही सिल्व्हर नायट्रेटचाच वापर केला जातो, त्यामुळे ती तितकीच प्रभावी असते.

 अधिक माहितीसाठी संदर्भ लिंक्स (Data Sources)

तुम्ही अधिक सखोल माहिती खालील अधिकृत स्त्रोतांवरून मिळवू शकता:
1.    Mysore Paints and Varnish Ltd (MPVL): mysorepaints.karnataka.gov.in
2.    Election Commission of India (ECI) - FAQ: [संशयास्पद लिंक काढली]
3.    State Election Commission, Maharashtra (Milestones): mahasec.maharashtra.gov.in
4.    CSIR - National Physical Laboratory (The origin of the formula): nplindia.org
टीप: ही शाई साबन, नेलपॉलिश रिमूव्हर किंवा कोणत्याही केमिकलने लगेच निघत नाही. त्यामुळे मतदानाची खूण ही अभिमानाने मिरवण्यासारखी गोष्ट आहे!

BMC Election Voting LIVE | मार्कर पेनने बोटावरील शाई पुसते का? | Acetone Fact Check | Mumbai Tak

 

इतर महत्त्वाच्या बातम्या 

सरकारी कर्मचारी काँग्रेस उमेदवार असलेल्या आईचा प्रचार करत असल्याचा आरोप, केंद्राबाहेर ओढत नेलं; जालन्यात राडा