Operation Tiger: महायुतीत एकनाथ शिंदे कसे झाले यशस्वी त्याची Inside Story.. उद्धव ठाकरे कुठे राहिले गाफील?

महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या गटाच्या वतीने, शिवसेना खासदार श्रीकांत शिंदे यांनी स्थापना दिनाच्या कार्यक्रमाचा एक टीझर प्रसिद्ध केला आहे. या टीझरमध्ये बाळासाहेब ठाकरे यांची प्रसिद्ध वाक्ये आहेत: 'मी शिवसेनेला काँग्रेस बनू देणार नाही,' 'I am a mad, mad Hindu!'

विशेष म्हणजे, हे बंडखोर खासदार अगदी तसेच आरोप करत आहेत, जसे आरोप एकनाथ शिंदे आपल्या आमदारांसह उद्धव ठाकरे यांच्या विरोधात बंड करताना केलेले. भाजपच्या आरोपांना पुढे नेत, एकनाथ शिंदे म्हणाले होते की, उद्धव ठाकरे हिंदुत्वाच्या विचारधारेपासून भरकटले होते. आणि आता, या बंडखोर खासदारांनी पुन्हा तेच आरोप केले आहेत. वृत्तानुसार, अध्यक्षांना लिहिलेल्या एका पत्रातून ही बाब उघड झाली आहे. बंडखोर खासदारांचा दावा आहे की, ठाकरे गटातील ज्येष्ठ नेत्यांना शिवसेनेचे काँग्रेसमध्ये विलीनीकरण करायचे आहे आणि उद्धव ठाकरे यांनी आपली विचारधारा बदलली आहे. पक्षाचे अस्तित्व वाचवण्यासाठी आपण पक्षात फूट पाडत असल्याचा युक्तिवाद या खासदारांनी केला आहे.

महायुतीमध्ये प्रभाव वाढवण्यासाठी शिंदे यांचे प्रयत्न

शिवसेनेतील बंड आणि फुटीच्या बदल्यात भाजपकडून एकनाथ शिंदे यांना मुख्यमंत्रीपद देण्यात आले होते. खासदारांच्या बंडानंतर, त्यांच्या समर्थकांनी पुन्हा एकदा त्यांना मुख्यमंत्री म्हणून नियुक्त करण्याची मागणी सुरू केली आहे. शिंदेसेनेचे आमदार बच्चू कडू म्हणतात की, शिवसैनिकांना एकनाथ शिंदे यांनी पुन्हा राज्याची सूत्रे हाती घ्यावीत असे वाटते. मात्र, त्यांनी हे आपले वैयक्तिक मत असल्याचेही म्हटले. एका कार्यक्रमादरम्यान, बच्चू कडू यांनी शेतकऱ्यांच्या समस्या आणि वाढत्या आत्महत्यांचा मुद्दा उपस्थित केला. विदर्भ भागातील मुख्यमंत्री असूनही शेतकऱ्यांच्या समस्या पूर्णपणे संपलेल्या नाहीत, असेही ते म्हणाले.

हे ही वाचा>> ठाकरेंची साथ सोडल्यानंतर संजय जाधवांची पहिली पोस्ट, फेसबुकचं कमेंट सेक्शन बंद

शिंदेंच्या कोट्यातून महायुती सरकारमध्ये मंत्री असलेले उदय सामंत म्हणतात की, ज्याप्रमाणे भाजप कार्यकर्त्यांना देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री व्हावेत असे वाटते, त्याचप्रमाणे शिवसेनेचे कार्यकर्ते आणि नेत्यांनाही एकनाथ शिंदे त्या पदावर दिसावेत असे वाटते. बच्चू कडू यांच्याप्रमाणेच उदय सामंत यांनीही त्यांच्या या मतांना राजकीय वाद न मानता, नैसर्गिक राजकीय आकांक्षा म्हणून समजावे, असे आवाहन केले आहे.

महाराष्ट्रामध्ये भाजपने स्वबळावर 132 जागा जिंकल्यानंतर देवेंद्र फडणवीस यांनी मुख्यमंत्रीपद पुन्हा मिळवले आणि अनेक आंदोलने, मागण्या आणि अगदी संतापजनक प्रतिक्रिया होऊनही, एकनाथ शिंदे यांना उपमुख्यमंत्रिपदावर समाधान मानावे लागले. महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत एकनाथ शिंदे यांनी 57 जागा जिंकल्या होत्या. निःसंशयपणे, एकनाथ शिंदे आता जे काही करणार आहेत त्यामुळे त्यांची बाजू पूर्वीपेक्षा अधिक मजबूत झाली आहे, पण देवेंद्र फडणवीस आता तडजोड का करतील? आणि भाजपचे हायकमांड हे मान्य तरी का करेल?

हे ही वाचा>> 6 खासदार फुटल्यानंतर आदित्य ठाकरे संतापले, काय म्हणाले?

एकनाथ शिंदे मुख्यमंत्रीपदावर दावा करू शकणार नाहीत, पण केंद्रातील सत्ताधारी एनडीएमध्ये त्यांचे स्थान निश्चितच मजबूत होईल. अलीकडेच, एका कार्यक्रमाच्या आमंत्रणावरून देवेंद्र फडणवीस आणि एकनाथ शिंदे यांच्या समर्थकांमध्ये जोरदार वाद झाला. हे प्रकरण इतके वाढले की, मुख्यमंत्री कार्यालयाला आयोजकांविरुद्ध नोटीस बजावावी लागली.

अलीकडे, महायुतीमधील दुर्लक्षामुळे आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची उद्धव ठाकरे यांच्याशी वाढत असलेल्या जवळीकीमुळे शिंदे गट नाराज आहे. आदित्य ठाकरे यांनी 'मातोश्री'ला केलेल्या मध्यरात्रीच्या फोनचीही मोठ्या प्रमाणावर चर्चा झाली, ज्यामुळे देवेंद्र फडणवीस यांना तातडीने कारवाई करून बीएमसीमध्ये होत असलेले बदल तात्काळ थांबवावे लागले.

आता, एकनाथ शिंदे यांनी एकाच बाणाने दोन लक्ष्ये साधली आहेत. एकीकडे उद्धव ठाकरे यांना पूर्णपणे संपवण्याचा त्यांचा इरादा स्पष्ट दिसत आहे, तर दुसरीकडे देवेंद्र फडणवीस हे देखील निशाण्यावर असल्याचे दिसते. महायुतीमध्ये एकनाथ शिंदे संख्याबळाच्या बाबतीत मागे पडले असतील, पण एकदा का 'ऑपरेशन टायगर' यशस्वी झाले की ते एनडीएमध्ये आपले वर्चस्व प्रस्थापित करतील.

असे म्हटले जाते की, केंद्रातील एनडीए सरकार चंद्रबाबू नायडू आणि नितीश कुमार यांच्या आधारांवर अवलंबून आहे, पण आता अर्धे समीकरण बदलले आहे आणि उरलेले अर्धे बदलण्याच्या मार्गावर आहे. 16 खासदारांसह टीडीपी नेते आणि आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री चंद्रबाबू नायडू एनडीएमध्ये दुसऱ्या स्थानावर होते, पण एनसीपीआयने आपल्या 20 खासदारांसह टीडीपीला तिसऱ्या स्थानावर ढकलले आहे.

2024 च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजप आणि उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने प्रत्येकी 9 जागा जिंकल्या, तर एकनाथ शिंदे यांच्या शिवसेनेला केवळ 7 जागा मिळाल्या. आता, जर उद्धव ठाकरे यांचे सहा खासदार एकनाथ शिंदे यांच्यासोबत सामील झाले, तर लोकसभेत त्यांचे 13 खासदार होतील.

13 खासदारांचे नेते बनल्याने एकनाथ शिंदे एनडीएमध्ये नितीश कुमार यांना मागे टाकतील. नितीश कुमार यांच्या जेडीयू पक्षात 12 खासदार आहेत. यामुळे नितीश कुमार यांच्या जेडीयूच्या तुलनेत भाजपसाठी एकनाथ शिंदे यांचे महत्त्व वाढेल आणि पुढील मंत्रिमंडळ विस्तारात सत्तेवरील त्यांचा दावाही वाढू शकतो.

आता, जर एनडीएमध्ये एकनाथ शिंदे यांचे स्थान वाढले, तर देवेंद्र फडणवीस यांना महायुतीमध्ये त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणे आपोआपच कठीण होईल.

उद्धव ठाकरे वारंवार अपयशी का ठरतात?

शिवसेनेचा इतिहास पाहता, शिवसेनेतील अलीकडील फूट नवीन वाटत नाही. 60 वर्षांत शिवसेनेने सहा वेळा फूट अनुभवली आहे.

2022 चे बंड उद्धव ठाकरे यांच्यासाठी एक मोठा धक्का होता, तर 2026 च्या फुटीने पक्षाला विनाशाच्या उंबरठ्यावर आणले आहे.

1. शिवसेनेतील पहिली फूट 1970 च्या दशकात पडली, जेव्हा मुंबईस्थित नेते बंधू शिंगारे यांनी बाळासाहेब ठाकरे यांच्यापासून फारकत घेऊन स्वतःचा पक्ष स्थापन केला.

2. डिसेंबर 1991 मध्ये छगन भुजबळ यांनी बाळासाहेब ठाकरे यांच्या विरोधात केलेल्या बंडाची मोठ्या प्रमाणावर चर्चा झाली आहे. त्यावेळी छगन भुजबळ महाराष्ट्र विधानसभेत विरोधी पक्षनेते होते आणि त्यांनी 52 शिवसेना आमदारांपैकी 18 आमदारांचा पाठिंबा असल्याचा दावा केला होता. पण केवळ सहाच आमदारांच्या पाठिंबा मिळवू शकलेले. हा बंडखोर गट नंतर काँग्रेसमध्ये सामील झालेला.

3. जुलै 2005 मध्ये, ज्यांना बाळासाहेब ठाकरे यांनी 1999 मध्ये महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून नियुक्त केले होते, त्या नारायण राणे यांनीही एक मोठा धक्का दिला. त्यानंतर शिवसेना सोडून काँग्रेसमध्ये सामील झालेले नारायण राणे सध्या भाजपमध्ये आहेत.

4. उद्धव ठाकरे यांच्याकडे शिवसेनेची सूत्रे सोपवल्यानंतर, बाळासाहेब ठाकरे यांच्या उत्तराधिकाऱ्याचे दावेदार असलेले राज ठाकरे यांनी 2006 मध्ये शिवसेना सोडून महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेची स्थापना केलेली. काही दिवसांपूर्वी उद्धव ठाकरे आणि राज ठाकरे 'मराठी माणूस'च्या मुद्द्यावर एकत्र आलेले दिसले आहेत.

5. 2022 मध्ये शिवसेनेला बसलेला पहिला मोठा धक्का म्हणजे 55 पैकी 40 आमदारांसह एकनाथ शिंदे यांनी केलेले बंड आणि आता तेच एकनाथ शिंदे आणखी एक धक्का देत आहेत.

उद्धव ठाकरे यांच्यासाठी काँग्रेससोबत युती ठेवणे महागात पडत आहे. एक तर, भाजप नेतृत्वाला आव्हान देणे आणि त्यांच्याशी दोन हात करणे महागात पडत आहे, पण हिंदुत्ववादी अजेंडा असलेल्या पक्षाच्या बचावासाठी काँग्रेसचा आधार घेणाऱ्या खासदारांमधील नवीन फूट 2022 च्या पुनरावृत्तीचे संकेत देत आहे.

हिंदुत्ववादी अजेंड्यावर आधारित आपला राजकीय वारसा नव्याने घडवण्याच्या प्रयत्नांची किंमत उद्धव ठाकरे वारंवार चुकवत आहेत. शिवसेनेची आक्रमक भूमिका नरम करणे स्वीकारार्ह असले तरी, उद्धव ठाकरे यांनी कट्टर हिंदुत्ववादी विचारधारेच्या पलीकडे जाऊन धर्मनिरपेक्षतेकडे टाकलेले पाऊल त्यांच्या शिवसैनिकांना स्वीकारणे कठीण जात आहे. 2022 नंतर जे काही नेते एकत्र होते, त्यांच्या एकत्र असण्यामागे नक्कीच काहीतरी विशेष कारण असले पाहिजे, पण आता ते नातेही कमकुवत झाले आहे आणि उद्धव ठाकरे राजकारणातील नेमका तोच निर्णायक क्षण गमावत आहेत.