Akhadas: आखाडा म्हणजे काय?, काय आहे त्याची परंपरा.. कसे निवडले जातात याचे अध्यक्ष?

What Is Akhada: आखाडा नेमका काय असतो, येथे साधू-संतांना नेमका कसा प्रवेश दिला जातो जाणून घेऊयात याबाबत सविस्तरपणे.
Akhadas: आखाडा म्हणजे काय?, काय आहे त्याची परंपरा.. कसे निवडले जातात याचे अध्यक्ष?
What Is Akhada? List of Famous Akhadas(फाइल फोटो)

प्रयागराज: आखाडा परिषदेचे अध्यक्ष महंत नरेंद्र गिरी यांचे सोमवारी निधन झाले. नरेंद्र गिरी यांचा मृतदेह प्रयागराजमधील बाघंबरी मठात गळफास घेतलेल्या अवस्थेत आढळून आला. त्यांच्या निधनाच्या वृत्तावर पंतप्रधान नरेंद्र मोदींसह उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्यासह अनेक मोठ्या नेत्यांनी त्यांच्या दु: ख व्यक्त केले आहे.

दरम्यान, या सगळ्या प्रकरणानंतर आखाडे नेमके काय असतात त्याची रचना कशी असते याविषयी अनेकजण जाणून घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत. याचविषयी आता आम्ही आपल्याला सविस्तरपणे सांगणार आहोत.

आखाडा म्हणजे काय?

शैव, वैष्णव आणि उदासिन पंथाच्या संन्यासींचे एकूण 13 मान्यताप्राप्त आखाडे आहेत. पूर्वी आश्रमांच्या आखाड्यांना 'बेडा' म्हणजेच साधूंचा समूह असे म्हटले जात असे. पूर्वी आखाडा हा शब्द वापरात नव्हता. साधूंच्या गटात पीर आणि तद्वीर होते. आखाडा हा शब्द मुघल काळापासून सुरू झाला. अखाडा हा साधूंचा समूह आहे जो शस्त्रास्त्रातही पारंगत आहे. काही विद्वानांचं असं म्हणणं आहे की, आखाडा हा शब्द अलख या शब्दापासून तयार झाला आहे.

आखाडा परिषदेच्या अध्यक्षांची निवडणूक

कुंभमेळ्यासारख्या प्रचंड धार्मिक कार्यक्रमांच्या निमित्ताने संत आणि साधू यांच्यातील संघर्षाच्या वाढत्या घटना रोखण्यासाठी आखाडा परिषदेची स्थापना करण्यात आली होती. यात सरकारने मान्यता दिलेल्या 13 आखाड्यांचा समावेश आहे. हे सर्व आखाडे लोकशाही पद्धतीने निवडलेले अध्यक्ष आणि सचिव चालवतात. आखाडा परिषदेच्या बैठकीत सभापतीची एकमताने निवड केली जाते. महंत नरेंद्र गिरी हे दोन वेळा आखाडाचे अध्यक्ष होते.

जाणून घ्या प्रमुख पारंपारिक 13 आखाडे

मुळात, कुंभ किंवा अर्ध कुंभमध्ये साधू-संतांचे एकूण 13 आखाडे सहभागी होतात. या आखाड्यांमध्ये प्राचीन काळापासून कुंभ मेळ्याची परंपरा आहे.

शैव संन्यासी संप्रदायाचे 7 आखाडे

1. श्री पंचायती आखाडा महानिर्वाणी- दारागंज प्रयाग (उत्तर प्रदेश).

2. श्री पंच अटल आखाडा- हनुमान, वाराणसी (उत्तर प्रदेश) तपासा.

3. श्री पंचायती आखाडा निरंजनी- दारागंज, प्रयाग (उत्तर प्रदेश).

4. श्री तपोनिधी आनंद आखाडा पंचायती - त्र्यंबकेश्वर, नाशिक (महाराष्ट्र).

5. श्री पंचदशनाम जुना आखाडा- बाबा हनुमान घाट, वाराणसी (उत्तर प्रदेश).

6. श्री पंचदशनाम आवाहन आखाडा- दशाश्वमेध घाट, वाराणसी (उत्तर प्रदेश).

7. श्री पंचदशनाम पंच अग्नी आखाडा- गिरीनगर, भवनाथ, जुनागढ (गुजरात).

बैरागी वैष्णव पंथाचे 3 आखाडे

8. श्री दिगंबर अनी आखाडा- शामलाजी खाकचौक मंदिर, सांभर कंठा (गुजरात).

9. श्री निर्वाणी आनी आखाडा- हनुमान गादी, अयोध्या (उत्तर प्रदेश).

10. श्री पंच निर्मोही अनी आखाडा- धीर समीर मंदिर बन्सीवत, वृंदावन, मथुरा (उत्तर प्रदेश).

उदासिन पंथाचे 3 आखाडे

11. श्री पंचायती बडा उदासीन आखाडा- कृष्णनगर, कीटगंज, प्रयाग (उत्तर प्रदेश).

12. श्री पंचायती आखाडा नया उदासीन- कनखल, हरिद्वार (उत्तराखंड).

13. श्री निर्मल पंचायती आखाडा- कनखल, हरिद्वार (उत्तराखंड).

What Is Akhada? List of Famous Akhadas
महंत नरेंद्र गिरी यांच्या मृत्यूची सीबीआय चौकशी करा नाशिकच्या साधू संताची मागणी

आठव्या शतकात तयार झाले होते हे आखाडे

असे म्हटले जाते की, आदि शंकराचार्यांनी आठव्या शतकात 13 आखाडे बनवले होते. तेच आखाडे आजपर्यंत कायम आहेत. उर्वरित कुंभमेळ्यात सर्व आखाडे एकत्र स्नान करतात, पण नाशिकच्या कुंभात वैष्णव आखाडा नाशिकमध्ये आणि शैव अखाडा त्र्यंबकेश्वर स्नान करतात. ही व्यवस्था पेशवाईच्या काळात 1772 पासून चालू आहे.13 आखाड्यांशी संबंधित महत्त्वाच्या गोष्टी

अटल आखाडा- हा आखाडा हा एक वेगळाच आहे. या आखाड्यात फक्त ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य दीक्षा घेऊ शकतात आणि इतर कोणीही या आखाड्यात येऊ शकत नाही.

अवाहन आखाडा- इतर आखाड्यांमध्ये महिला साध्वींनाही दीक्षा दिली जाते परंतु या आखाड्यात अशी कोणतीही परंपरा नाही.

निरंजनी आखाडा- हा आखाडा सर्वात सुशिक्षित आखाडा आहे. या आखाड्यात सुमारे 50 महामंडलेश्वर आहेत.

अग्नि आखाडा- केवळ ब्रह्मचारी ब्राह्मणच या आखाड्यात दीक्षा घेऊ शकतात. इतर कोणीही दीक्षा घेऊ शकत नाही.

महानिर्वाणी आखाडा- महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंगाच्या पूजेची जबाबदारी याच आखाड्याजवळ आहे. ही परंपरा वर्षानुवर्षे चालू आहे.

आनंद आखाडा- हा एक शैव आखाडा आहे. जिथे आजपर्यंत एकही महामंडलेश्वर बनवले गेले नाही. या आखाड्याचे आचार्य पद हेच प्रमुख असतं.

दिंगबर अनी आखाडा- या आखाड्याला वैष्णव पंथात राजा म्हणतात. या आखाड्यात जास्तीत जास्त खालसा आहेत.

निर्मोही अनी आखाडा - वैष्णव संप्रदायाच्या तीन अनी आखाड्यांपैकी, यात सर्वाधिक आखाड्यांचा समावेश आहे. त्यांची संख्या 9 आहे.

निर्वाणी अनी आखाडा- या आखाड्यात कुस्ती ही प्रमुख असते. कुस्ती यांच्या जीवनाचा महत्त्वाचा भाग असतो. याच कारणास्तव, या आखाड्यातील अनेक संत हे प्रोफेशनस कुस्तीगीर देखील होते.

बडा उदासीन आखाडा - या आखाड्याचा उद्देश सेवा करणे हा आहे. या आखाड्यात फक्त 4 महंत आहेत जे कधीही कामावरून निवृत्त होत नाहीत.

नया उदासीन आखाडा - या आखाड्यात फक्त त्याच लोकांना नागा बनवलं जातं ज्यांना दाढी आणि मिशा आलेल्या नाहीत. म्हणजेच 8 ते 12 वर्षे वयोगटातील मुले.

निर्मल आखाडा- इतर आखाड्यांप्रमाणे या आखाड्यात धूम्रपान करण्यास परवानगी नाही. याबाबत या आखाड्यांच्या सर्व केंद्रांवर आधीच माहिती देण्यात आलेली आहे.

Related Stories

No stories found.